Tramsite Schepdaal

Tramsite Schepdaal
Locatie
Locatie(s)	Schepdaal
Adres	Ninoofsesteenweg 955
Thema en expositie
Type	Trammuseum
Thema	De geschiedenis van het stads- en streekvervoer in Vlaanderen
Status en tijdlijn
Opgericht	1962
Openingsdatum	1962
Personen en statistieken
Eigenaar	De Lijn
Conservator(s)	Buurtspoorwegmuseum vzw
Architectuur en huisvesting
Monumentstatus	Beschermd monument
Gebouwd	1887
Links
Officiële website
Portaal    Kunst & Cultuur

Tramsite Schepdaal is een trammuseum in Schepdaal, een plaats in de Belgische gemeente Dilbeek, ten westen van Brussel. Het museum is gevestigd in een voormalige stelplaats van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen. Het museum vertelt het verhaal van het streekvervoer in het Pajottenland.

De Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen werd opgericht in 1885 om het Belgische spoorwegnet met een minder dure infrastructuur aan te vullen. Op deze manier werden ook de regio's zonder treinverbinding ontsloten voor zowel goederen- als personenvervoer.^[1]

De lijn Brussel-Ninove (1887) was de eerste verbinding in de toenmalige provincie Brabant die de maatschappij aanlegde. Deze verbond het landelijke Schepdaal met de hoofdstad Brussel. De lijn werd niet veel later verlengd tot Ninove. Zij vervoerde zowel personen als landbouwproducten.^[1]

De eerste gebouwen van de tramsite werden gebouwd in 1887. De stelplaats zal doorheen de jaren aan belang inboeten door de modernere stelplaats in Dilbeek. Begin jaren 60 werd Schepdaal enkel nog gebruikt voor het stallen van lange spitsuurtrams en het afstellen van materieel voor de dienst Wegen en Werken. ^[2] In 1962 werd de stelplaats afgeschaft en omgevormd tot trammuseum voor de Buurtspoorwegen.^[3] De laatste tram in Schepdaal reed in 1970.^[1]

In 1993 werd de gehele site beschermd. Deze bescherming omvat de volledige site met het voormalige tramstation en de tramstelplaats met alle gebouwen met hun historische uitrusting (van voor 1962), de watertoren, de pompinstallatie, de waterkraan met lantaarn, de verlichtingspalen, de sporen met de wissels, de bovenleidingen en elektrische uitrustingen, de kolenbunker, de kleine waterpomp, het armsignaal, de tramweegschaal, de omheining met toegangspoort en het hekwerk.^[4]

Het museum sloot in 1999 voor renovatiewerken. Tien jaar later, op 1 juli 2009, is het museum heropend door de vzw Erfgoed Vlaanderen. Eind 2012 fuseerde Erfgoed Vlaanderen met Herita. De erfpachtovereenkomst tussen Herita en site-eigenaar De Lijn eindigde in september 2023. De site is sinds dan in beheer van Buurtspoorwegmuseum vzw.

De site werd gebouwd in 1887 in neotraditionele baksteenarchitectuur die kenmerkend is voor de meeste 19^de-eeuwse stations.^[5]

Het stationsgebouw, langs de Wijngaardstraat, bestond uit een woning voor de stelplaatsoverste, een wachtzaal, een zaal voor het personeel en een kantoor voor de ontvangsten.^[2]

Links van het stationsgebouw bevindt zich de locomotievenloods (loods 1) uitgerust met twee sporen. In deze loods waren oorspronkelijk ook twee schouwputten aanwezig maar deze zijn later opgevuld.^[2] Naast loods 1 staat de smidse en de oude lampisterie. De smidse werd gebruikt voor herstellingen van onderdelen voor de sporen, trams en rijtuigen. In de lampisterie werden petroleumlantaarns gevuld en bewaard die de trams moesten verlichtten.^[5]

Centraal op de site bevinden zich een kolenbunker, de nieuwe lampisterie en de watertoren. Het water en de kolen werden gebruikt voor de productie van stoom. In de watertoren werd het water in de bovengelegen metalen voorraadtank gepompt. Deze tank is omkleed met een bakstenen muur waardoor het gebouw een torenvormig uiterlijk krijgt. De pomp werd aangedreven door een heteluchtmotor, nadien door een elektrische motor en kan nu nog steeds met een groot wiel manueel aangedreven worden.^[2]

Onmiddellijk rechts van de watertoren ligt het zand- en houtmagazijn. Hier werd het kleinhout bewaard voor het aansteken van het vuur en het remzand dat werd gedroogd in een zandoven.^[2]

Recht tegenover het zandmagazijn bevindt zich het goederenmagazijn. Een gedeelte van dit gebouw is op laadhoogte van de wagons gebouwd en voorzien van een laaddeur en laadplatform.^[2]

Ook het binnenplein met sporen is bewaard. Deze vertrekt van één spoor bij de toegangspoort en groeit uit tot zeven sporen voor de twee grote loodsen 2 en 3 achteraan op de site. Loods 2 werd in 1908 bijgebouwd. In 1926 werd de stelplaats voor een laatste keer aangepast voor de elektrische tractie door de toevoeging van een bovenleiding.^[5]

De collectie rollend materieel op de site bestaat uit dertig voertuigen, waaronder twee stoomlocomotieven, één motorwagen, vijf elektrische trams, twaalf personenrijtuigen en tien goederenwagons.^[6] Enkel de autorail is rijvaardig.

Een van de pronkstukken van de tramsite is het koninklijk rijtuig dat ooit voor Leopold II is gebouwd. Na vele jaren van twijfel kon men aan de hand van een oud krantenartikel bevestigen dat de koning meerdere ritten met het voertuig heeft gemaakt.^[7] Ook heeft de sjah van Perzië met de tram gereden bij zijn bezoek aan Oostende in 1900.^[8]

• 
  Ingang van de tramsite (2009)
• 
  Terrein met zicht op loods 2 & 3 (2009)
• 
  Voorplein met zicht op lampenhuis, pomphuis en goederenmagazijn (2024)

• Artikel over oprichting stichting
• website Tramsite Schepdaal
• Facebookpagina
• Facebookgroep
• Flickr Fotogalerij
• 50 jaar laatste tram - Tramsite Schepdaal

Zie de categorie Trammuseum Schepdaal van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.