Toonkunstkoor Amsterdam

Het Toonkunstkoor Amsterdam (TKA) is een koor in Amsterdam van ongeveer 80 gevorderde amateurzangers. Het koor heeft een uitgebreid repertoire met zowel kleine koorwerken met weinig of geen begeleiding als grote concertwerken voor koor en orkest, uit allerlei perioden. Het koor treedt vaak op met professionele orkesten, zoals het Residentie Orkest, het Rotterdams Philharmonisch Orkest en het Nederlands Philharmonisch Orkest.

Het koor werd in 1829 opgericht, als onderdeel van de Amsterdamse afdeling van De Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst. Richard Hol dirigeerde het koor tot januari 1863. Het koor bestond toen uit zo'n 300 leden. Hol werd opgevolgd door Johannes Verhulst, die als eerste in Nederland de Matthäus Passion van Bach uitvoerde op 27 maart 1874.^[1]

In 1886 volgde Julius Röntgen Verhulst op als muziekdirecteur van de Afdeling Amsterdam en als dirigent van het Toonkunstkoor.^[2] Willem Mengelberg trad in 1898 aan als opvolger van Röntgen, nadat deze plotseling ontslag nam. Hem was ter ore gekomen, dat enkele bestuursleden van het Toonkunstkoor achter zijn rug, en vermoedelijk met Mengelberg, werkten aan een Concertgebouwkoor.^[3]

Mengelberg voerde een aantal radicale veranderingen door; zo werden nieuwe leden bijvoorbeeld aan een streng toelatingsexamen onderworpen, werd er voor mannen en vrouwen gescheiden gerepeteerd, en de wekelijkse repetitie werd vervangen door een tweewekelijkse repetitie.^[4]

Mengelberg dirigeerde het koor 47 jaar lang. Uiteindelijk werd hij na de Tweede Wereldoorlog weggestuurd, in verband met verdenkingen dat hij met de nazi's gesympathiseerd zou hebben. De dagelijkse leiding van het koor bleef nu in handen van repetitoren Hans Cleuver (1923 - 1953) en Henri Arends (1953 - 1961). Ook waren er vaak concerten onder leiding van zeer beroemde gastdirigenten. Later werd het koor buitengewoon vakkundig geleid door achtereenvolgens Frans Moonen, Jan Eelkema en Winfried Maczewski. Boudewijn Jansen trad aan in 2003.

Verschillende componisten voerden hun eigen werken uit met Toonkunstkoor Amsterdam, zoals Gustav Mahler, Johannes Brahms, Edvard Grieg, Alphons Diepenbrock, Julius Röntgen, Niels Gade, Arnold Schönberg, Catharina van Renes en Ernest Bloch.

Beroemde gastdirigenten waren: Bruno Walter, Pierre Monteux, Willem van Otterloo, Erich Kleiber, Otto Klemperer, Rafael Kubelik, George Szell, Eugen Jochum, Bernard Haitink, Anton Kersjes, Colin Davis, Gennadi Rozdestwensky, Jean Fournet, Hartmut Haenchen, Iván Fischer, Jaap van Zweden, Marc Albrecht, Jan Willem de Vriend.

2003 Boudewijn Jansen

1989 Winfried Maczewski

1978 Jan Eelkema

1968 Frans Moonen

1898 Willem Mengelberg

1886 Julius Röntgen

1863 Johannes Verhulst

1859 Richard Hol

1829 Johannes Bernardus van Bree

Tot het vaste repertoire behoren onder meer werken van Egon Kracht en Rufus Wainwright. Daarnaast worden er oudere composities uitgevoerd van Gustav Mahler, Johannes Brahms, Edvard Grieg, Alphons Diepenbrock, Julius Röntgen, Niels Gade, Arnold Schönberg, Catharina van Renes, Ernest Bloch en Sweelinck.

Het koor geeft met regelmaat zelf een compositieopdracht aan Nederlandse componisten. Voorbeelden hiervan zijn Bob Zimmerman, Pablo Escande en Wouter Snoei. Egon Kracht schreef in 2018, in opdracht van TKA, een cantate als aanvulling op het Weihnachtsoratorium van Bach. Deze cantate, Reminiscent, werd samen met het Weihnachtsoratorium in december 2018 en 2021 uitgevoerd.

TKA zong in december 2022 mee in een programma van het NedPhO en Arthur en Lucas Jussen.

In 2024 had het koor een programma met A Child of Our Time van Michael Tippett en Dona nobis pacem van Ralph Vaughan Williams. In 2025 zong Toonkunstkoor Amsterdam samen met Studentenkoor Amsterdam in de Nederlandse première van Dream Requiem (2024) van Wainwright.

• Toonkunstkoor Amsterdam