Thomaskerk (Amsterdam)

De schrijvers Arjen den Boer, Martijn Haan, Martjan Kuit, Teun Meurs en fotograaf Bart van Hoek namen het gebouw mee in hun boek Bruut - Atlas van het brutalisme in Nederland (2023, ISBN 9789462585379), waarin de top 100 binnen die bouwstijl te vinden is. Zij zetten het gebouw op nummer 9 in hun top 20 van brutalistische gebouwen, alhoewel ze aangaven dat het gebouw niet puur brutalistisch is. Het interieur is dat wel, maar de buitengevels zijn grotendeels bekleed met baksteen in klezorenverband. Dat baksteen bestrijkt dan wel weer grote oppervlakten, zoals kaal beton dat doet binnen die stijl. Een van de weinige tekenen van de stijl aan de buitenkant is de “klokkentoren”, hier geen daadwerkelijk toren, maar een betonnen geheel dat aan de gevel gehangen is. Aan de binnenzijde is het een en al beton met door de bekisting nagelaten reliëf, slechts onderbroken door grof hout. De betonnen wanden, trappen, kansel, balustrades voor het orgel en doopvont zijn in die vorm dus nauwelijks afgewerkt of verfraaid. Grijs en bruin zijn de overheersende kleuren. Hun korte omschrijving grijpt terug op het veranderde gebruik. Het was eerst bestemd als geloofsuiting van de rijkere Amsterdammer in Buitenveldert (bontjassen, wellicht ook een verwijzing naar moeilijkheid dit soort gebouwen warm te krijgen), maar werd later opgeslokt door het zakencentrum Zuidas, waarin het een rustpunt is of zou moeten zijn (stropdassen):

Van bontjassenkerk tot stropdassenkerk

— Bruut - Atlas van het brutalisme

Ook in 2026 bij het zestigjarig bestaan werd stilgestaan bij deze bijzondere kerk. Zo werd de architect aangehaald met zijn uitspraak Alles wat ik te zeggen heb zit in deze kerk. Kunsthistoricus Coert Peter Krabbe zei: Een van de belangrijkste naoorlogse kerkgebouwen van Europa. ARCAM was het met hem eens. Zowel Krabbe en Arcam wezen wel op het rommelige uiterlijk van de kerk; ze weten dat aan de manier van ontwerp, van binnen naar buiten om alle functies van de kerk een aparte ruimte te kunnen geven. Leo Endedijk van de kerkraad: Bijna alles is nog origineel en dat proberen wij zo te houden, maar had vernomen dat Sijmons niets van de term brutalisme moest hebben. Endedijk hoopte bij dat jubileum, dat het gebouw promoveert van gemeentelijk monument tot rijksmonument, enigszins gebaseerd op de ontstane interesse bij de Rijksdienst Erfgoed voor Post 65-architectuur. Dan komt ook pas de mededeling dat de grote kandelaar een ontwerp is van André Volten en wordt het werk van Saura aangehaald. Sijmons dacht bij dat werk ook aan het inschakelen van Karel Appel, maar die zou gezegd hebben dat als Saura ook op zijn shortlist stond, hij beter die kon inschakelen met de woorden die kan dat beter dan ik. Tegelijkertijd werd de nieuwe naam toegelicht. In 2021 is de naam gewijzigd in De Thomas. Dat is beter van toepassing; er worden niet alleen maar kerkdiensten gehouden. Er zijn expositieruimte (Sijmons kleinzoon Ivan Cremer had er een tentoonstelling), vergaderruimten en een (amfi)theater. De kosterswoning biedt onderdak aan expats.^[4]

In het oorspronkelijk ontwerp van de kerk was geen orgel aanwezig, maar door een anonieme schenking in 1969 kon het instrument worden aangeschaft. Hieronder volgt de dispositie:

In de avondmaalsruimte is in 1973 een klein orgel geplaatst. Dit wordt gebruikt tijdens avondmaalsvieringen, maar ook voor koorbegeleidingen en continuospel.