Steenfabriek de Bosscherwaarden
| Steenfabriek de Bosscherwaarden | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
De ringoven met schoorsteen gezien vanaf de Lek | ||||
| Locatie | ||||
| Plaats | West Lekdijk 28, 3961 MC Wijk bij Duurstede | |||
| Adres | Lekdijk West 28 | |||
| Coördinaten | 51° 57′ NB, 5° 19′ OL | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Gereed | 1923 | |||
| Sluiting | 1991 | |||
| Oorspr. functie | steenfabriek | |||
| Huidig gebruik | monument, natuur | |||
| Afmetingen | ||||
| Antenne/Spits | schoorsteen | |||
| Prijzen en erkenningen | ||||
| Monumentstatus | rijksmonument | |||
| Monumentnummer | 518119 | |||
| Detailkaart | ||||
  | ||||
| ||||
Steenfabriek de Bosscherwaarden is een voormalige baksteenfabriek in de uiterwaarden van de Lek ten zuiden van Wijk bij Duurstede. De fabriek was tussen 1923 en 1991 in bedrijf. In 1991 sloot de fabriek. Van het complex resteert nog een aantal gebouwen, waaronder een ringoven met schoorsteen. Het is een rijksmonument.
Geschiedenis
In 1921 maakte de Maatschappij tot Verkoop van Waalsteen, plannen bekend om bij Wijk bij Duurstede een derde steenfabriek te bouwen op de uiterwaarden, genaamd de Bosscherwaarden.[1] De heer Arntz, directeur van de maatschappij, was kort daarvoor eigenaar van de grond geworden. De twee andere steenfabrieken van deze maatschappij waren 'de Roodvoet' en 'de Lunenburgerwaard'.
Steenfabriek de Bosscherwaarden werd in 1923 gesticht en bleef jarenlang in handen van de familie Arntz. De steenfabriek ligt in de uiterwaarden, ten noorden van de rivier de Lek.[2]
Door de ligging aan de rivier was van nature al veel klei, de belangrijkste grondstof voor baksteen, aanwezig. Ten oosten van het bedrijf liggen een klei- en zandwinningsput. De klei werd opgegraven en opgeslagen op het fabrieksterrein. Na een periode van enkele maanden was de klei klaar voor gebruik. Het werd richting de fabriek getransporteerd. Na enigszins los- en natgemaakt werd de klei in de vorm gedaan van het gewenste baksteenformaat.
De gevormde klei werd uit de vorm gehaald en in lange open schuren gedroogd. Na enkele weken was de klei dusdanig gedroogd en vast dat de zogenaamde ‘groenlingen’ naar de ringoven konden. Dit is een grote oven met een ronde of elips vorm waarin het bakproces plaatsvond.[2] Het bakken was een continue proces, de ringoven was vrijwel altijd en bijna volledig geheel gevuld met nog te bakken en gebakken stenen. De gebakken bakstenen werden verwijderd en nieuwe groenlingen opgestapeld.[2] Elke kamer had een grote deur waardoor de bakstenen werden aangevoerd en later afgevoerd.
Telkens werd een kamer met groenlingen opgestookt tot een temperatuur van meer dan 1000°C, waardoor tevens de volgende kamer werd voorverwarmd en de voorgaande werd afgekoeld door het regelen van de toevoer van warme en koude lucht. Waren de bakstenen voldoende gebakken dan werd het vuur gedoofd en in de volgende kamer weer aangestoken. Tegenover de kamer waar gestookt werd bevond zich de koelste kamer met de gebakken eindproducten. De deur van de koelste kamer werd vrijgemaakt, de bakstenen verwijderd en weer gevuld met nieuwe groenlingen, waarna de deur werd dichtgemetseld en het proces weer van voren af aan begon.
De stoker van de ringoven controleerde het stookproces en voerde zwavelarme steenkool toe via kleine vulopeningen in het dak van de ringoven. Verder reguleerde hij de luchttoevoer en de rookgassenafvoer. In het midden van de oven staat een hoge schoorsteen. Op de stookzolder, het dak van de ringoven, ligt rails waarover de kar met steenkool werd gereden naar de diverse vulopeningen. De kolen werden per schip aangevoerd en met een kraan uit het schip gelost.
De gemetselde oven was aan de binnenzijde voorzien van vuurvaste Chamotte-stenen. De ringoven heeft vanaf het begin tot de sluiting in 1991 gewerkt.
Na het overlijden van Stephanus Arntz in 1967 ging het bedrijf op in een nieuwe N.V. Steenfabriek ”De Bosscherwaarden”, het was daarmee een dochtermaatschappij van de N.V. Expl. Mij. van Waalsteenfabrieken waaronder ook de twee andere steenfabrieken vielen.[3]
Naast de fabriek lag een oude kleiput, al het klei was verwijderd maar het zand werd gewonnen en met de opbrengst werd een kunstmatige drooginrichting gebouwd. Voor de verwarming hiervan werd een stoomketel geplaatst meteen eigen metalen schoorsteen. De nieuwe installatie verkortte de droogtijd aanzienlijk en konden de groenlingen eerder naar de ringoven.
De fabriek staakte in 1991 de productie en werd gesloten. Na de sluiting nam de natuur het terrein over en kwamen er veel bomen, waaronder wilgen.
Monument
De steenfabriek Bosscherwaarden is met zijn ringoven en schoorsteen een beschermd rijksmonument. Utrechts Landschap is sinds 2008 eigenaar van de fabriek en heeft in 2008-2009 de ringoven, schoorsteen en fabriekshal gerenoveerd.[4] Het terrein en de ringoven zijn vrij toegankelijk. Vrijwilligers van Utrechts Landschap geven tussen april en oktober rondleidingen.
Fotogalerij
Deel van de ringoven met toegangsdeur kamer
Bakstenen in de ringoven
Ongevulde ringoven
Kraan voor overslag steenkool
DIEMA locomotief voor het transport van klei
- ↑ De Waalsteen-industrie. De Tijd (16 september 1921). Geraadpleegd op 21 augustus 2025.
- 1 2 3 Steenfabriek Bosscherwaarden te Wijk bij Duurstede. USINE. Geraadpleegd op 21 augustus 2025.
- ↑ Rob A. J. Vermeulen, De steenfabriek De Bosscherwaarden. encyclopedie-grofkeramiek.nl (2010). Geraadpleegd op 21 augustus 2025.
- ↑ Steenfabriek Bosscherwaarden. Utrechts Landschap. Geraadpleegd op 21 augustus 2025.
