Spaanse Molen

Spaanse Molen
Basisgegevens
Plaats	Rupelmonde  België
Bouwjaar	1865
Type	getijdenmolen
Functie	korenmolen
Monumentstatus	vastgesteld bouwkundig erfgoed
Monumentnummer	17719
Externe link(s)
Belgische Molendatabase
Portaal    Molens

De Spaanse Molen is de enige getijdenmolen op het Europese vasteland die maalvaardig is.^[1] De korenmolen is gelegen aan de waterloop de Vliet, die in Rupelmonde uitmondt in de Zeeschelde. De Spaanse Molen maalde tot 1963 beroepsmatig.

Op de plaats van de huidige molen stond in elk geval in 1187 al een watergedreven molen. Hij was eigendom van de graven van Vlaanderen, die vlakbij een waterburcht hadden. In 1516 werd een getijdenmolen gebouwd, of beter een complex van drie molens aangedreven door twee waterwielen. Er werd tarwe, rogge en schors gemalen. Het geheel brandde in 1562 af, maar het fundament en een groot deel van het muurwerk waren na de brand nog voldoende intact om er een nieuw gaand werk in te herbouwen.

Het huidige gaande werk dateert goeddeels uit 1850. Het waterrad is enkele keren vervangen. In 1924 werd een ijzeren rad geplaatst dat een gewicht had van 8000 kilogram en een breedte van 1 meter, met gebogen pluiplaten van 1,20 meter breed. Het type werd ontworpen door de Franse ingenieur Jean-Victor Poncelet. De schoepen stonden tangentieel op een afschotcirkel, dus evenwijdig aan de raaklijn van die cirkel. Dat rad kon door zijn hoge rendement twee houten raderen vervangen.

Het huidige waterrad dateert uit 2009 en is 1,5 meter breed bij een diameter van 6 meter. Bij een toerental van 10 tot 13 omwentelingen per minuut is het vermogen 45 kilowatt. De overbrengingsverhouding van de wateras naar de maalstenen is 1:8,6. De tandwielen van de overbrenging vanaf de wateras zitten in een asput.

De molen is een middenslagmolen met een optimale storthoogte van 1,80 meter. Bij opkomend tij wordt een spaar- of spuikom gevuld, waarna het uitstromende water de molen aandrijft. Het is dus een enkelvoudige molen: hij werkt wel bij eb maar niet bij vloed.

De maalvloer bevindt zich gelijkvloers. Op de eerste verdieping is de steenzolder met vier maalkoppels. De maalstenen hebben een doorsnee van 140 en 150 centimeter. In molenaarstermen: een 16der en een 17der steen. Op de tweede verdieping is de graanzolder.

• Jan Weyts, Frans Brouwers en Johan De Punt, "Getijdenwatermolens van Rupelmonde en Bergen op Zoom", Monumenten & Landschappen, nr. 32/6 (nov.-dec. 2013), p. 4-21

• Spaanse Molen van Rupelmonde (Centrum Agrarische Geschiedenis)

Zie de categorie Getijdenmolen (Rupelmonde) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.