Snelheidsdispersie

De snelheidsdispersie (σ) is in de astronomie de standaardafwijking van snelheden rond de gemiddelde snelheid voor een groep hemellichamen zoals de sterren van een open sterrenhoop, een bolvormige sterrenhoop of sterrenstelsel of de leden van een cluster of supercluster. Door het meten van de radiële snelheden van de leden van de groep door middel van astronomische spectroscopie kan de snelheidsdispersie van de groep worden geschat en worden gebruikt om de massa van de groep te bepalen met behulp van het viriaaltheorema.^[1][2] Naarmate meer metingen van de radiële snelheid worden gedaan is de bepaling van de snelheidsdispersie nauwkeuriger. De 'centrale snelheidsdispersie' verwijst naar de σ van de binnenste gebieden (kern) van een groter object zoals een sterrenstelsel of een cluster. In geval van een sterrenstelsel kan de snelheidsdispersie worden bepaald uit de breedte van spectraallijnen nabij de kern van het stelsel.

De relatie tussen snelheidsdispersie en materie (of de waargenomen daardoor uitgezonde elektromagnetische straling) resulteert in verschillende correlaties die in de astronomie worden bepaald door de soort waargenomen hemellichamen:

• De M–sigma-relatie is van toepassing op de objecten (zoals sterren) die zwarte gaten omcirkelen.
• De Faber–Jackson-relatie is geldig voor elliptische sterrenstelsels.
• De Tully–Fisher-relatie is geldig voor spiraalvormige sterrenstelsels.