Slag bij Bapaume (1871)

De Slag bij Bapaume werd van 2 tot 4 januari 1871 uitgevochten als onderdeel van de Frans-Pruisische Oorlog, dicht bij de stad Bapaume. Het Franse Leger van het Noorden onder leiding van generaal Louis Faidherbe viel de Pruisische troepen rond Bapaume aan, maar slaagde er niet in de stad zelf in te nemen.

De vestingstad Péronne werd sedert 28 december 1870 belegerd door een Pruisisch leger. Deze belegeringstroepen werden langs de noordelijke flank beschermd door de troepen van generaal August Von Goeben. Zij hadden posities ingenomen in de heuvels van Artesië. Er waren eenheden gelegerd in Bucquoy, Étricourt, Fins, Bapaume, Sailly-Saillisel, Bertincourt, Combles, Morval, Achiet-le-Grand, Sapignies en Favreuil. In het noorden bevond zich het Franse Leger van het Noorden van generaal Louis Faidherbe. Hij was na zijn terugkeer uit Algerije op 5 december benoemd tot nieuwe bevelhebber van dit Franse leger. Hij stond onder grote druk om een offensief te beginnen om het moreel op te krikken van de lokale bevolking maar ook van de bevolking van het omsingelde Parijs. Doel van het offensief was om het omsingelde Péronne te ontzetten, of minstens om voldoende Pruisische troepen uit de omsingeling weg te lokken opdat Péronne zou kunnen standhouden. Faidherbe besefte dat dit moeilijk zou worden, maar betoogde tegenover zijn generale staf dat het oneervol zou zijn Péronne te laten bombarderen zonder het te hulp te komen, terwijl zijn leger beschikte over 30.000 man en 90 kanonnen.

Op 1 januari trok het Franse Leger van het Noorden op naar Bapaume. Generaal Faidherbe beschikte over 33.000 manschappen terwijl de Pruisische verdedigers met 15.000 waren. In de vroege uren van 2 januari vielen de Fransen verdeeld over vier divisies op verschillende plaatsen de Pruisen aan. Die trokken zich in wanorde terug richting Bapaume. Om 17 uur hadden de Fransen Béhagnies en Sapignies veroverd en waren ze opgerukt tot voor Grévillers en Biefvillers-lès-Bapaume. Enkel in Béhagnies was er echt slag geleverd, met huis-aan-huisgevechten waarbij tientallen doden vielen. De Pruisen hadden echter nog alle dorpen voor Bapaume in handen (Beugnâtre, Avesnes-lès-Bapaume, Biefvillers-lès-Bapaume, Grévillers) en maakten gebruik van de nacht om zich te herorganiseren en om versterkingen van bij Péronne aan te voeren. Zo werd er artillerie geïnstalleerd in Transloy ten zuidoosten van Bapaume en kwamen er bijkomende cavalerie-eenheden.

In de vroege ochtend van 3 januari in een ijzige kou tot -15°C begon de veldslag. Slecht drie van de vier Franse divisies namen deel aan de aanval. De divisie van generaal Robin was teruggeslagen naar Mory onder Pruisisch artilllerievuur. De Fransen vormden een acht kilometer lang front ten noorden en ten noordwesten van Bapaume. De Pruisische cavalerie viel de Franse rechtervleugel aan. Deze herstelde zich snel en wist de Pruisen terug te drijven. Tegen de middag moesten de Pruisische troepen in de dorpen voor Bapaume zich terugtrekken richting de stad onder druk van de Franse aanval. In Biefvillers-lès-Bapaume werden de Pruisen in het centrum van het dorp omsingeld. Nadat er versterkingen kwamen, waagden de Pruisen een tegenaanval. Uiteindelijk konden de Fransen de Pruisen uit het dorp verdrijven na zware lijf-aan-lijfgevechten. De Fransen drongen door tot in de buitenwijken van de stad, maar de Pruisen hielden stand in Bapaume zelf. Die stad had een deel van haar oude fortificaties behouden, waaronder een grachtengordel. Een Pruisische tegenaanval vanuit de stad mislukte, maar de Fransen waagden geen nieuwe aanval op de stad. Tegen het vallen van de avond hadden de Fransen de plaatsen Achiet-le-Grand, Bihucourt, Biefvillers-lès-Bapaume, Béhagnies, Favreuil, Beugnâtre en Tilloy veroverd en ze hadden ook enkele buitenwijken van Bapaume in handen.

Op 4 januari evacueerde generaal Von Goeben zijn troepen uit Bapaume. Maar ook de Fransen trokken zich terug naar posities ten noorden van de stad. Generaal Faidherbe aarzelde om een Franse stad met artillerie te bestoken en zijn troepen waren te erg verzwakt om nog te kunnen doorstoten richting het belegerde Péronne.

Hoewel Faidherbe er niet in was geslaagd Bapaume in te nemen, werd de slag door de Franse gevierd als een overwinning. Door het offensief hadden de Pruisen een deel van hun artillerie rond het belegerde Péronne moeten wegtrekken. De Pruisen rukten hierna ook niet verder op naar het noorden, waardoor het departement Pas-de-Calais in Franse handen bleef.

Op de begraafplaats van Bapaume werd een monument opgericht bij een massagraf met 186 lichamen van gesneuvelde soldaten. Op dit monument zijn de namen van de regimenten en de bataljons die het Leger van het Noorden vormden aangebracht. Op de weg van Bapaume en Arras, een plaats waar hevig gevochten was, werd een piramide bekroond met een ster opgericht. In 1891 werd een standbeeld van generaal Faidherbe (een werk van Louis Noël) onthuld in Bapaume. Verschillende straten in die gemeente zijn genoemd naar Franse generaals van het Leger van het Noorden.