Sint-Augustinuskerk (Amsterdam-Noord)
| Sint-Augustinuskerk | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Locatie | ||||
| Land | Nederland | |||
| Plaats | Amsterdam | |||
| Adres | Nieuwendammerdijk 227 | |||
| Coördinaten | 52° 24′ NB, 4° 56′ OL | |||
| Gewijd aan | Augustinus van Hippo | |||
| Onderdeel van | St. Augustinus | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Gebouwd in | 1888 | |||
| Sluiting | 1 september 2014 | |||
| Monumentale status | rijksmonument | |||
| Monumentnummer | 508533 | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Architect(en) | Alfred Tepe | |||
| Stijlperiode | neogotiek | |||
| Kerkprovincie en -genootschap | ||||
| Denominatie | Rooms-Katholieke Kerk | |||
| Afbeeldingen | ||||
 | ||||
| ||||
De Sint-Augustinuskerk is een voormalige rooms-katholieke kerk aan de Nieuwendammerdijk in Nieuwendam in Amsterdam-Noord.
Achtergrond
De kerk werd gebouwd in de tijd dat Nieuwendam nog een zelfstandige gemeente was. In februari 1888 maakte de pers gewag van de aanbesteding van de bouw van een kerk en bijbehorende pastorie naar ontwerp van Alfred Tepe; de opdrachtgever was het Rooms-Katholieke kerkbestuur van Nieuwendam.[1] Tot die tijd moesten gelovigen het doen met een hulpkerk.
In juni 1888 werd de kerk ingewijd en kreeg de naam Sint-Augustinuskerk; de kerk was nog niet gereed; alleen de opbouw stond, maar het was de gelegenheid om de eerste steen te zetten. Dat de kerk in Nieuwendam nog niet op Amsterdam gericht was blijkt eruit dat voor die steenlegging een deken uit Purmerend kwam, die met pastoor J.W. van Sleeuwen en kapelaan B.J. van Berck aan de slag ging. Het Algemeen Handelsblad omschreef het gebouw aan de hand van de bestektekening als een sieraad voor Nieuwendam.[2] Op 3 juli 1888 werd de kerk in gebruik genomen. Van Sleeuwens bijdrage bestond niet alleen uit een geestelijke; hij verzorgde tegen een bijdrage voor de kerk preken door het hele land.
Kerk
Tepe had een kerk ontworpen in de neogotische stijl. De kerk staat dwars op de Nieuwendammerdijk. Men spreekt van een pseudo-basilicale kruiskerk. Zoals in die tijd gebruikelijk is het gebouw opgetrokken uit een mengeling van natuursteen (plint) en baksteen (gevels etc.). De neogotiek met de langgerekte spitsboogramen zorgde er mede voor dat het gebouw met kop en schouders boven de omgeving uitstak, zelfs als men de toren niet meerekent. De toren is vier verdiepingen hoog en heeft een spitse afsluiting (naaldspits). De langgerektheid van de aan het zuidkant geplaatste toren wordt nog benadrukt door spitsboogconstructies bij de galmgaten en de smalte van de straat ervoor. Aan de noordkant steekt de kerk tientallen meters de hoogte in ten opzicht van het riviertje de Grote Die. Die grootte wordt ook nog benadrukt omdat het in de tijd van bouwen en ver daarna een van de grootste bouwvolumes is aan de dijk met dijkwoninkjes. Niet alleen de kerk is van architectonisch belang:
- er is een klok gefabriceerd voor Petit en Gebr. Edelbrock / Klokkengieterij Eijsbouts uit 1911;
- er zijn Glas in loodramen gesigneerd door Van Soest en Willemse, en Gisele Waterschoot van de Gracht;
- er zijn vijf staatsieschildertijen van Adriaan van de Velde (overgebracht uit de Augustijner schuilkerk De Star op het Rusland);
- twee gedenkstenen:
- Templum hoc potissimum aedificatum est fidelium sumptibustuos Rev. pater J. van Sleeuwen centum viginti quinquedioceseos Harlemensis ecclesiis per tres annos concionandoipse atque colligendo comparavit
- Hancin honorem S.P.N. Augustini ecclesiam consecravit l11. mus acRev. mus Dums.;
- ijzeren hekwerken op bakstenen muren met ezelsruggen.
Monument
Het gebouw is sinds 28 januari 1998 een rijksmonument (nr. 508533); de bijbehorende pastorie ook (nr. 508534). Als grond daarvoor zag men zowel de architectonische, cultuurtechnische als kunsthistorische waarde van het gebouw (en pastorie). Ook het markante punt in de omgeving telde mee.[3]
21e eeuw
De kerk deed meer dan een eeuw dienst. In 2014 vond er de laatste eredienst plaats. Sindsdien weet men niet goed wat men met het gebouw aan moet. Het stond een tijdje leeg, was even gekraakt en er werden verbouwingsplannen gemaakt. Men zag de mogelijkheid in kerkruimte vijftien appartementen te bouwen met toegang in een van de zijbeuken, maar het wachten was op subsidie en vergunningen. Die subsidie kwam in 2024, maar de vergunning wordt opgehouden door buurtbewoners. Die zien liever geen zwaar bouwverkeer voor hun deur. Alle bouwmaterialen moeten af- en aangevoerd worden over de smalle Nieuwendammerdijk. Bovendien lijken protesten ook ingegeven omdat de buurt zich onvoldoende betrokken achtte bij de toekomstplannen. Alles werd dermate opgehouden dat de drie eigenaren onderling ook ruzie kregen. Wanneer de werkzaamheden gaan of kunnen starten was daarom in november 2025 niet bekend. De leegstand en het oponthoud zorgden er wel voor dat de kerk langzaam bouwvallig wordt met vallend steen en een ingestorte glas-in-lood-raam.[4]
De Nieuwendammerdijk met de kerk; circa 1900.
De kerk gezien vanaf het oosten; februari 1965.
Zicht vanaf de haven van Nieuwendam op de kerk; 22 oktober 2015.
- ↑ Redactie, Buiksloot. Het nieuws van den dag (10 februari 1888). Geraadpleegd op 11 november 2025 – via Delpher.
- ↑ Redactie, Nieuwendam. Algemeen Handelsblad (20 juni 1888). Geraadpleegd op 11 november 2025 – via Delpher.
- ↑ Monumentenregister, geraadpleegd 11 november 2025)
- ↑ Bart van Zoelen, Bouwplan wil maar niet vlotten
. Het Parool (5 november 2025). Geraadpleegd op 11 november 2025.
