Japanmuseum SieboldHuis

Japanmuseum SieboldHuis
Locatie
Locatie(s)	Rapenburg 19, Leiden
Adres	Rapenburg 19
Coördinaten	52° 10′ NB, 4° 29′ OL
Thema en expositie
Type	Kunst en cultuur
Status en tijdlijn
Opgericht	2005
Personen en statistieken
Directeur(s)	Kris Schiermeier
Bezoekers	63.758 (2024)
Erkenning en lidmaatschap
Prijzen en erkenningen	Geregistreerd museum[1]
Detailkaart
Links
Officiële website Museumcatalogus
Portaal    Kunst & Cultuur

Japanmuseum SieboldHuis, of SieboldHuis, is een museum aan het Rapenburg in de Nederlandse stad Leiden. In het museum worden voorwerpen getoond die Philipp Franz von Siebold (1796-1866) tussen 1823 en 1829 heeft verzameld tijdens zijn verblijf op Deshima, de Nederlandse handelsnederzetting bij Nagasaki in Japan. Het fungeert ook als museum van de Japanse cultuur.

Na zijn terugkeer uit Japan vestigde Von Siebold zich begin jaren 1830 in Leiden aan Rapenburg 19. Hij bewoonde het pand van 1832 tot 1845 en stelde (delen van) zijn verzameling vanaf 1831 open voor bezoekers.^[2][3]

Von Siebold was zeer geïnteresseerd in alle aspecten van de Japanse natuur en cultuur en zijn collectie is dan ook zeer divers. Het SieboldHuis heeft een vaste expositie van landkaarten, gesteente, dieren en planten, gebruiksvoorwerpen en kunst. Daarnaast bieden wisselende tentoonstellingen een gevarieerd programma van Japanse kunst.

Sinds een aantal jaren organiseert het SieboldHuis in het voorjaar de Japanmarkt op het Rapenburg. Op deze markt worden allerlei Japanse zaken getoond en verkocht. Ook zijn er verschillende activiteiten, zoals muziekoptredens en cosplay.

De kern van de presentatie bestaat uit objecten uit de zogeheten Leidse Siebold-collectie. Die historische verzameling werd in de 19e eeuw niet als één geheel in één instelling bewaard, maar raakte in Leiden verdeeld over verschillende beheerders. Een etnografisch deel vormde de basis voor het in 1837 opgerichte ’s Rijks Japansch Museum Von Siebold (nu Wereldmuseum Leiden). Die oorspronkelijke collectie was destijds voor het publiek te zien op Rapenburg 19, het huidige SieboldHuis.^[4]

Het SieboldHuis presenteert de Leidse Siebold-collectie via samenwerking en bruiklenen. De etnografische objecten komen uit Wereldmuseum Leiden, terwijl de flora- en fauna-objecten afkomstig zijn uit Naturalis Biodiversity Center.^[5]

Ook de kaart- en boekcollecties uit de kring rond Siebold kwamen in Leiden terecht. Een deel berust bij de Universitaire Bibliotheek Leiden. De Siebold-kaartencollectie omvat circa 250 Japanse kaarten en geografische werken, waaruit periodiek een wisselende selectie in het SieboldHuis wordt gepresenteerd.^[6][7]

Voor de natuurhistorische collecties geldt dat een groot deel tijdens en kort na Siebolds verblijf in Japan in meerdere zendingen naar Nederland kwam. Deze zendingen van meer dan 10.000 objecten vormden de basis voor Japanse collecties in Naturalis en het voormalige Nationaal Herbarium in Leiden.^[8]

Japanmuseum SieboldHuis wordt beheerd door de Stichting Japanmuseum SieboldHuis, opgericht op 4 maart 1999.^[9] De stichting werd opgericht om uiting te geven aan de bijzondere en lange relatie tussen Japan en Nederland en om het pand aan het Rapenburg opnieuw als Japanmuseum te openen.^[10][11]

De openstelling in 2005 werd mogelijk gemaakt met steun van onder meer de Japanse en Nederlandse overheid, bedrijven uit beide landen, de Japanse Kamer van Koophandel (JCC) en de gemeente Leiden.^[5] Na een restauratie werd het SieboldHuis op 21 maart 2005 officieel geopend door staatssecretaris Medy van der Laan in aanwezigheid van de Japanse ambassadeur Kyoji Komachi, burgemeester Henri Lenferink en A.W. Kist, voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Leiden. Vanaf 23 maart 2005 was het museum open voor publiek.^[12]

• 
  Receptiekamer SieboldHuis
• 
  Hal SieboldHuis
• 
  Panoramakamer SieboldHuis
• 
  Flora en Faunakamer SieboldHuis
• 
  Kameido (Ando Hiroshige)

Het pand aan Rapenburg 19 beslaat sinds de vroege 16e eeuw het huidige perceel, dat ontstond door samenvoeging van meerdere laatmiddeleeuwse woningen.^[10] De vroegst bekende bewoner is Paulus Buys (1531–1594), pensionaris van Leiden en curator van de Universiteit Leiden.^[10] Na Buys werd het huis bewoond door welgestelde kooplieden, onder wie Daniël van der Meulen (1554–1600).^[10] Deze voorzag het gebouw in 1596 van een voorgevel met een centrale entree.^[13] In de 17e eeuw woonde de familie Paets er drie generaties, waarbij burgemeester Willem Paets (1596-1669) opdracht gaf voor de classicistische achtergevel, die volgens het SieboldHuis waarschijnlijk is ontworpen door Arent van ’s Gravensande.^[10] Het plafond in de grote salon in Engelse Adam-stijl wordt toegeschreven aan de Engelse architect James Wyatt, op basis van bewaarde correspondentie met bewoner Johannes Meerman.^[10][14]

In 1832 vestigde Philipp Franz von Siebold zich in Leiden aan Rapenburg 19. Het pand werd in belangrijke mate ingericht als museum voor zijn Japanse verzamelingen.^[15] Nadat de staat in 1836 de verzameling had aangekocht en Von Siebold met het beheer werd belast, bleef zij in de praktijk nog jaren in zijn huis aan het Rapenburg opgesteld.^[16] De benedenvertrekken van Rapenburg 19 werden van 1838 tot 1844 verhuurd aan studentensociëteit Minerva. Daardoor werd de museumopstelling ingekrompen en bevond de publieksingang zich naast een studentenvereniging, iets wat later als bezwaar voor een gemengd publiek werd genoemd.^[16] In een commentaar bij Studentenschetsen wordt dit geïllustreerd met de opmerking dat Minerva alleen de benedenverdieping had en dat boven tijdelijk het museum was, waar men “de Chinezen van Siebold” kon vinden.^[17]

Het pand werd in 1847 verkocht aan botanicus Caspar Georg Carl Reinwardt. De verzameling verhuisde naar een kleiner pand in de Paardensteeg. De nieuwe behuizing was te klein en vochtig, waardoor een deel kon worden getoond en de rest ongunstig moest worden opgeslagen.^[16]

De Nederlandse Staat kocht Rapenburg 19 op 3 januari 1861 om er een arrondissementsrechtbank en het kantongerecht te huisvesten.^[18] Het kantongerecht was van 1862 tot 6 april 1999 in het pand gevestigd.^[19] Hierna vond een restauratie plaats. In 2005 kreeg het gebouw opnieuw een museale functie met de opening van Japanmuseum SieboldHuis.^[10]

Het huis is eigendom van de Rijksgebouwendienst en sinds 1968 een Rijksmonument. Het gebouw stond in 2012 model voor het 93e Delfts blauwe huisje van de KLM.^[10]