Shōji

Shōji geplaatst voor de ramen functioneren hier als privacyschermen.

Shōji (Japans: 障子 [ɕo̞ːd͡ʑi] Hepburn: shōji) is een wandpaneel of een type schuifpaneel dat van origine werd gebruikt in traditionele Japanse huizen om een grotere ruimte te verdelen in kleinere vertrekken. Shōji vervulde de functie van inpandige scheiding en deur. Shōji zijn in tegenstelling tot fusuma veel lichter en bedoeld om licht door te laten, waarbij ze toch privacy bieden. Shōji worden traditioneel vervaardigd door doorschijnend washipapier te spannen op een houten raamwerk dat is vervaardigd uit ceder- of sparrenhout. Het raamwerk kan zijn vervaardigd uit latten die haaks op elkaar zijn geplaatst maar kan eveneens een complexe structuur hebben geïnspireerd op kumiko. Shōji zijn geplaatst in een inkeping, in de onder- en bovenkant van het deurkozijn, om deze open en dicht te kunnen schuiven. Zo bespaart men ruimte die anders nodig zou zijn voor een deur met scharnieren. In moderne Japanse huizen worden soms ook shoji geplaatst voor een traditionelere uitstraling.[1][2]

Etymologie

Shōji is de romaji-transcriptie van de kanji 障子. Het eerste karakter is opgebouwd uit het gereduceerd kanjiradicaal 阝 (afgeleid van 阜 "heuvel") wat de betekenissen "heuvel", "oever", "plaats", en "barrière" draagt. Meestal wordt dit radicaal gebruikt voor begrippen die iets met terreinen en obstakels te maken hebben. Het tweede deel van het karakter is 章 [shō] in de on-lezing dat "geschrift" of "hoofdstuk" betekent, dit deel fungeert als het fonetische element en bepaalt de uitspraak [shō] van het karakter. De inherente betekenis van de kanji is "hindernis" of "belemmering". Het tweede karakter is de kanji 子 [ji] "kind" of "ding". De tweede kanji wordt vaak in samenstellingen gebruikt als complementair element om voorwerpen, oftewel dingen, te benoemen. Derhalve kan 'shoji' grofweg worden vertaald als: "afschermend ding".

Geschiedenis

De voorloper van de shōji verschenen voor het eerst in paleizen in de 7e eeuw, in de Asukaperiode. Het waren houten panelen of met stof beklede schotten, die tussen pilaren pasten maar niet waren geplaatst in schuifgroeven. Ze leken het meeste op kamerschermen werden gebruikt om ruimtes af te schermen. Vanaf het einde van de 12e eeuw tot het begin van de 13e eeuw werden doorschijnende stoffen en papier gebruikt. Het is niet duidelijk wanneer precies doorschijnende shōji voor het eerst werden gebruikt. De eerste schuifdeuren werden vervaardigd uit massief hout. Het schuifsysteem ontwikkelde zich geleidelijk, houten latten werden gespijkerd op de latei en de dorpel om de schuifpanelen gemakkelijker te kunnen schuiven. Uiteindelijk kon de aristocratische klasse zich niet meer de grote Shinden-stijl paleizen veroorloven. Vanaf de late Heian-periode werden fusuma dunner en lichter. De Amerikaanse Japanoloog Conrad Totman stelt dat ontbossing een factor was in de stijlverandering van houten schuifdeuren naar fusuma en lichte raamwerkpanelen bedekt met doorschijnend papier. Ten tijde van de Heianperiode, verwees de term shōji naar een schuifwand. Pas in de Kamakuraperiode kreeg de term shōji zijn huidige betekenis. Fusuma verwijst naar een type niet-doorschijnende panelen en schuifpanelen, terwijl shōji verwijst naar een type doorschijnende panelen of schuifpanelen.[3][4]

Galerij

  • (en) YouTube - Samurai Woodworker in Japan - Making Japanese Shoji Screen - Informatieve aflevering over het maken van Shōji.
Zie de categorie Shōji van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.