Schouwburg van Erkelens

In 1829 vatte Roelof van Erkelens het plan op om een schouwburg in Assen te stichten. Hij kocht voor 300 gulden een stuk grond genaamd het 'Tipkampje' van jhr. mr. Hendrik Jan Leopold van der Wyck. Op 14 september 1830 werd de schouwburg geopend met een speciaal voor de gelegenheid geschreven stuk van de Amsterdamse toneelspeler Cornelis Roobol.

In 1831 breidde Van Erkelens het complex uit met het 'Heeren Logement'. Volgens de Drentsche Courant uit die tijd was de zaal ruim tachtig voet lang en breed, en beschikte het logement over een stalling voor zeventig paarden. Hoewel de monumentenbeschrijving suggereert dat het pand begin 20e eeuw als militair tehuis is gebouwd, tonen kadastrale gegevens aan dat het huidige pand Vaart ZZ 97 in de kern nog steeds de schouwburgzaal uit 1830-1831 bevat; er is nooit sprake geweest van volledige afbraak.

De exploitatie van de schouwburg bleek echter niet rendabel. In 1851 werd het complex geveild door notaris Van Lier om de schulden van Van Erkelens af te lossen.

Na de veiling kwam het pand weer in handen van de oorspronkelijke grondeigenaar, Hendrik Jan Leopold van der Wyck, die destijds een van de rijkste inwoners van Drenthe was. In deze periode werd de zaal omgebouwd tot herenhuis. Na zijn overlijden in 1860 vererfde het via zijn nichtje Martina aan verschillende eigenaren, waaronder Georgina Anna Roijaards-Hoogeveen in 1877.

Haar stiefzoon, Albert Sutherland Roijaards, opende in de tuin van de voormalige schouwburg de Boom- en Bloemkwekerij Amboina. Sutherland Roijaards, die doof was, werd een bekend figuur in Assen en een rolmodel voor doven in Nederland. De kwekerij was gedurende veertien jaar een groot succes, totdat hij in 1891 naar Amsterdam verhuisde en later bekendheid verwierf als 'wereldfietser'.

Met de komst van het garnizoen naar de nieuwe Wilhelminakazerne in 1894 veranderde de bestemming van de panden aan de Vaart. Hendrik Scheffers kocht het oostelijke deel van de voormalige schouwburgzaal (het westelijke deel werd verbouwd tot een apart herenhuis) namens de Nederlandsche Militaire Bond. Na een verbouwing werd het op 9 november 1894 geopend als Militair Tehuis.

In 1917 werd het pand aan de achterzijde verder uitgebreid naar een ontwerp van het architectenbureau J. Smallenbroek en Zn. In verschillende fases werd ook de hele verdieping gebouwd. Gedurende de 20e eeuw bleef het gebouw een belangrijke ontmoetingsplaats voor militairen in de garnizoensstad.