Schipluidenlaan 10-12

Schipluidenlaan 10-12
Schipluidenlaan 10-12 in betere tijden (2019)
Locatie
Plaats	Amsterdam Nieuw-West Schipluidenlaan
Adres	Schipluidenlaan 12, West, Amsterdam
Status en tijdlijn
Start ontwerp	1963
Gereed	1965
Verbouwing	2025-2027
Oorspr. functie	school
Huidig gebruik	leegstand, verbouwing
Architectuur
Stijlperiode	functionalisme
Bouwmateriaal	beton, hout, glas
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Ben Ingwersen
Prijzen en erkenningen
Monumentstatus	gemeentelijk monument
Gemeentelijk monument Slotervaart
Portaal    Civiele techniek en bouwkunde

Schipluidenlaan 10-12 te Amsterdam zijn twee gebouwen aan de Schipluidenlaan in Amsterdam Nieuw-West. Het gebouw was bij oplevering modern, maar door een grondige sanering van de omgeving met Cornelis, Westbeat en Podium is het een reliek uit vroeger tijden geworden.

Amsterdam Nieuw-West werd aangelegd op van oorsprong landbouw- en veeteeltgronden; in de 19e eeuw bestuurd door gemeente Sloten. In 1921 annexeerde gemeente Amsterdam die gemeente; ze had grond nodig voor woningbouw. Op basis van het Algemeen Uitbreidingsplan van de jaren dertig werd hier met oponthoud door de Tweede Wereldoorlog in de jaren vijftig Slotervaart opgebouwd. In de jaren tachtig kwam er een vernieuwing met de bouw van Station Amsterdam Lelylaan hetgeen meer reuring met zich meebracht. In de jaren tien van de 21e eeuw kwam opnieuw een vernieuwingsdrang op gang; het gebied rondom het station (meest aan de oostkant) werd herontwikkeld. Oude gebouwen en infrastructuur verdwenen om plaats te maken voor nieuwbouw. Veel verdween hier, maar het gemeentelijk monument (200917) Schipluidenlaan 10-12 tussen het Schielandplein en de Willem Frogerstraat bleef staan.

De nieuwe bewoners in de jaren vijftig hadden voor hun kinderen ook een middelbare school nodig. De wijk had toen nog de naam Overtoomse Veld. De school, dat onderdak moest bieden aan diverse scholen verdeeld over de stad, werd tussen 1963 en 1965 gebouwd naar een ontwerp van Ben Ingwersen. Ingwersen kwam met een totaalconcept, waarbij aandacht werd gegeven aan (bijna) alle architectonische aspecten. Een van de in het oog springende bouwkundige indeling wordt gezien in het onderscheid tussen hoofdgebouw (strikt rechthoekig/kubistisch), de trappenhuizen/traptoren (die in noorden staat ogenschijnlijk apart), de aula en het schijnbaar vrijstaande gebouw met aula , dat ook nog eens losstaat van de grond en een gewelfd dak heeft en tot slot het vrijstaande gymlokalengebouw. Door voor het geheel een sterk teruggetrokken plint te gebruiken krijgt het gebouw een lichtvoetigheid uiterlijk. Een groot deel van het gebouw wordt gedragen door pijlers. Ingwersens handtekening is terug te vinden in allerlei verspringingen, zoals bij de raampartijen. Het uiterlijk is opgetrokken uit betonnen bekledingsplaten, betonnen spanten, hout in de kozijnen en (veel) glas. Sinds de oplevering blijkt er in 2025 maar weinig veranderd in het exterieur (gaafheid). Voorts valt het ritme van de gevelindeling op. Het Bureau Monumenten en Archeologie spreekt van een weinig voorkomende esthetiek, zeker binnen scholen. Deze esthetiek is ook bij het inwendige van het gebouw te vinden, zo staat er los van de traptoren ook een centraal gelegen trap; deze staat in een open ruimte. Binnen de ruimte zijn nog veel oorspronkelijke details te vinden zoals de scheidingen tussen de lokalen bestaande uit een borstwering, schrootjes met zitjes en concentratieplekken. Andere mooie details (BMA) zijn de betegelingen (kleuren wit en blauw) van vloeren en wanden en toepassing van leisteen. Zoals gebruikelijk voor gebouwen uit die tijd werden tijdens de bouw een kunstwerk in de vorm van een gipsreliëf ingepast. Voor dit gebouw leverde Jan de Baat “Gevleugeld hart” ("La propre raison de coeur"). Ook Joop van den Broek leverde werk.

De gebouwen boden onderdak aan het Christelijk Lyceum Pascal (mavo, , havo, atheneum en gymnasium) en later het Calvijn College. Die schoolinstelling verhuisde in 2015 naar de Pieter Calandlaan; het schoolgebouw kwam leeg te staan. Het werd omgebouwd tot een culturele broedplaats onder de naam LELY, waarbij diverse instellingen onderdak vonden, zoals kunstenaarscentrum De Appel vanaf 2017, dat in 2024 vanwege herontwikkeling weer vertrok, dit maal naar Tolstraat 160 (Cinetolgebouw). In het “bijgebouw” kwam een sportschool annex Podium Lely.

Het gebouw werd in 2008 op de lijst gezet van top-100 naoorlogse architectuur, maar kwam eigenlijk niet verder. Het toenmalige stadsbestuur zette namelijk in op sloop. Na een actie van Erfgoedvereniging Heemschut en Prowest is het gelukt om het gebouw van de slooplijst af te halen en in het bestemmingsplan ruimte te maken voor hergebruik. Het op de architectuur van Le Corbusiers functionalisme geïnspireerde gebouw werd in 2020 op verzoek van Heemschut ook een gemeentelijk monument.

Vanaf toen werden uitgebreide renovatie/restauratiewerken verricht zodat het gebouw kan worden in gepast binnen The Hive, dat grotendeels uit nieuwbouw (bouw 2025-2027) bestaat.^[1] OZ Architect stelt dat het gebouw los blijft staan, maar wel een geheel gaat vormen met The Hive.^[2] In 2025 staat het gebouw noch aan de Cornelis Lelylaan, noch aan de Schipluidenlaan, alhoewel het nog wel een adres heeft aan die laatste.

De schrijvers Arjen den Boer, Martijn Haan, Martjan Kuit, Teun Meurs en fotograaf Bart van Hoek namen het gebouw mee in hun boek Bruut - Atlas van het brutalisme in Nederland (2023, ISBN 9789462585379), waarin de top-100 binnen die bouwstijl te vinden is. Ze wezen daarbij vooral op de "handtekeningen" van Ingwersen: betonnen gevels, platte daken en grote vensters. Speciale aandacht vestigden ze op de aula, die vanwege haar uiterlijk lijkt te zweven. Dit is terug te vinden in hun korting duiding:

School met zwevende aula

— Bruut - Atlas van het brutalisme

Zie de categorie Schipluidenlaan 10-12, Amsterdam van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.