Rinoplastie

Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Rinoplastie, ook bekend als rinoplastiek, neuscorrectie of neusoperatie, is een operatie waarbij de neus wordt aangepast of waar nodig hersteld. Over het algemeen wordt de ingreep uitgevoerd onder volledige verdoving. De operatie kan zowel een esthetische reden hebben als een meer medische reden.^[1]

Er zijn uiteenlopende redenen om een rinoplastie te ondergaan. Zo zijn er patiënten die aangeboren afwijkingen aan de neus hebben en die willen laten corrigeren. Ook moeite met ademen door de vorm van de neus kan een reden zijn om de ingreep te ondergaan.^[2] Verlies van (een deel van) de neus, bijvoorbeeld door kanker, kan aanleiding geven tot reconstructie van de neus. Dergelijke reconstructies vallen eveneens onder rinoplastie.^[3] Een andere reden om de neus te laten aanpassen, is dat de patiënt ontevreden is over het uiterlijk van de neus. In dit geval gaat het om een medisch niet noodzakelijke ingreep, ook wel bekend als electieve operatie.^[4] In principe wordt een electieve neusoperatie pas gedaan als de neus is uitgegroeid, meestal zo na het 17e levensjaar.^[5]

Historisch gezien zijn er nog een tweetal aanleidingen te noemen voor rinoplastie. In oorlogssituaties waarbij met explosieven en vuurwapens gevochten wordt, bestaat vanzelfsprekend het risico op verlies van de neus. Hierdoor maakte tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij veelvuldig neusoperaties moesten worden ingezet, de techniek een grote sprong. Desondanks werden de operaties al eerder ingezet, bijvoorbeeld bij syfilis. Deze ziekte slaat namelijk in veel gevallen op de neus, waardoor een zadelneus kan ontstaan.^[6]

Toch werden neusoperaties al ruim voor de komst van syfilis naar Europa uitgevoerd. Sushruta, een arts uit de regio die we nu kennen als India, omschreef de rinoplastie met zwaailap al in de 6e eeuw voor Christus. Daarmee is deze operatie de oudst gedocumenteerde in de geschiedenis.^[7] Bij deze operatie wordt een stuk huid vanuit het gezicht losgesneden en op de plaats van de neus bevestigd. Nadat deze huid vastgegroeid is op de nieuwe plaats, wordt de zogeheten 'steel', waarmee de huid nog vast zit op de oorspronkelijke plaats, doorgesneden en wordt alles gehecht. Deze methode wordt nog altijd - met de benodigde aanpassingen - gebruikt.^[3] Pas later zou in Europa deze techniek overkomen. In de 15e eeuw na Christus werd deze werkwijze toegepast door Gustavo Branca en zou men het de 'Indiase methode' noemen. Antonio Branca, de zoon van Gustavo, zou de werkwijze aanpassen en bond een arm 40 dagen vast tegen de neus, waarna de zwaailap - die hij uit de arm haalde - vastgegroeid was en losgehaald kon worden van de arm.^[6]

Gaspare Tagliacozzi zou in de 16e eeuw de methode van de jongere Branca veelvuldig gebruiken en beschrijven in zijn De Curtorum Chirurgia per Insitionem (Over de chirurgie van verminking door middel van transplantaten). De rapier was in opkomst en veroorzaakte mogelijk een hoger aantal verwondingen aan de neus. Ook syfilis kwam in deze periode op. Wellicht werd de ziekte meegebracht door Christoffel Columbus en zijn schepen vanuit Noord-Amerika, of was het al langer aanwezig in Europa maar kwam het nu naar de voorgrond. Hoe het ook zij, in de vroege 16e eeuw werd de ziekte voor het eerst herkend en kwam de kenmerkende zadelneus steeds vaker voor.^[8] In het christelijke Europa werd de ziekte vaak als straf voor morele tekortkomingen - toegeven aan de verleidingen van seks buiten het huwelijk of prostitutie - gezien. De zadelneus markeerde de patiënt als moreel vervallene. Patiënten hadden er dus veel van over om - zelfs zonder verdoving, want die kwam pas beschikbaar in de 19e eeuw - neusreconstructies te laten doen. Op de neusconstructies kwam kritiek; men probeerde zo in te grijpen en tegen Gods wil in gaan. God zou immers de ziekte en de daaruit resulterende zadelneus hebben gestuurd als straf.^[6]

Na de dood van Tagliacozzi werden er enige tijd geen neusreconstructies in de literatuur beschreven. Pas aan het begin van de 19e eeuw zou Joseph Carpue de Indiase methode weer gebruiken en beschrijven in An Account of Two Successful Operations for Restoring a Lost Nose (1816). In de Eerste Wereldoorlog werd hierop voortgebouwd door Harold Gillies. Gillies zou ook weer gebruikmaken van zwaailappen, maar vulde dit aan met gebruik van kraakbeen dat elders in het lichaam (bijvoorbeeld de ribben) verwijderd werd. Hierdoor kreeg het geheel een stevigere structuur die ontbrak bij het gebruik van enkel zwaailappen.^[6]

Historisch gezien lag de focus van de rinoplastie vooral op het reconstrueren van de volledige neus wanneer de neus om wat voor reden dan ook verloren was gegaan. De procedures die in dat geval gebruikt worden, verschillen niet al te veel van de operaties die bijna 2.500 jaar geleden werden beschreven. Hierbij wordt nog steeds gebruikgemaakt van een zwaailap, afkomstig van het voorhoofd. Die wordt losgemaakt van het voorhoofd en bevestigd op de plek waar deze moet komen. Vervolgens wordt drie tot zes weken gewacht, waarna een nieuwe ingreep volgt. In deze ingreep wordt de zwaailap wat uitgedund, waardoor deze beter in vorm valt. Soms wordt ook kraakbeen toegevoegd, zoals Gillies tijdens de Eerste Wereldoorlog al deed. Een derde ingreep - wederom drie tot zes weken later - dient dan om de steel van de zwaailap door te snijden en deze nog beter in vorm te modelleren. In sommige gevallen moet er nog een vierde operatie volgen.^[3]

Kleinere ingreep

In veel gevallen is echter een volledige reconstructie van de neus niet aan de orde. Kleinere ingrepen aan de neus kunnen plaatsvinden via een gesloten of open neuscorrectie. Bij de gesloten neuscorrectie zijn de incisies niet zichtbaar, omdat zij zich volledig in de neus bevinden. Dit is een grotere uitdaging voor de arts, omdat het zicht zeer beperkt is. Bij de open neuscorrectie wordt columella, het stuk huid tussen de beide neusvleugels, opengesneden, zodat de arts beter zicht heeft op de structuren van de neus. Overwegend wordt wel gekozen voor deze laatste optie.^[2][5][9]

Afhankelijk van de aanpassingen die de patiënt wenst, worden er vervolgens verschillende stappen uitgevoerd door de behandelend arts. Zo kan de neus opgevuld worden met kraakbeen, vaak weggenomen van de patiënt zelf, of kunststof, of kan juist bot verwijderd worden. Hiermee kan de behandelaar de punt en brug van de neus als het ware boetseren. Het geheel wordt vervolgens gehecht - bij de gesloten procedure vaak met oplossende hechtingen, omdat deze moeilijk te verwijderen zijn. Daarna wordt de neus vastgezet met een gipsverband of spalk.^[5]

Zorgverzekeraars in Nederland en in Vlaanderen vergoeden enkel plastische chirurgie als er een medische noodzaak is. Wanneer deze medische noodzaak aanwezig is, valt de vergoeding volledig binnen het basiszorgpakket en hoeft de patiënt enkel het eigen risico te betalen.^[11][12] Is er echter geen medische aanleiding voor de operatie, dan vergoeden de zorgverzekeraars deze in de regel niet. Dat betekent dat degene die de operatie wil ondergaan, volledig voor de kosten opdraait. Deze kwamen in 2025 gemiddeld op zo'n 5.000 euro, maar konden oplopen tot 30.000 euro.^[5]

• Harry Greb (1894-1926), Amerikaanse boxer die overleed tijdens een neusoperatie
• Jennifer Grey (1960), Amerikaanse actrice wiens mislukte neuscorrectie haar carrière sterk beïnvloedde
• Connie Francis (1937-2025), Amerikaanse zangeres wiens neuscorrectie haar stem beïnvloedde en haar carrière beëindigde
• Claude François (1939-1978), Franse zanger
• Margot Friedländer (1921-2025), Duitse Holocaustoverlevende wiens neusoperatie haar moest helpen bij het onderduiken
• Marilyn Monroe (1926-1962), Amerikaans actrice die kort voor haar doorbraak een neuscorrectie liet uitvoeren
• Heidi Montag (1986), Amerikaanse zangeres, onderging twee keer een rinoplastie
• Armando Sadiku (1991), Albanese voetballer, onderging een herstellende rinoplastie na een botsing op het voetbalveld
• Ashlee Simpson (1984), Amerikaanse zangeres en actrice
• Olga Urashova (1980), Russisch model
• Thomas Van der Veken (1843-1895), Belgische advocaat en politicus die stierf tijdens een neusoperatie

• Septumcorrectie, een correctie van het tussenschot van de neus, kan plaatsvinden tegelijk met een rinoplastie.
• Plastische chirurgie, waar rinoplastie onder valt.