Rafaël van Bourgondië

Diverse manuscripten[1] uit de bibliotheek van Rafaël de Marcatellis kunnen in digitaal formaat geconsulteerd worden via de Universiteitsbibliotheek Gent - Boekentoren

Rafaël van Bourgondië, ook genoemd Rafaël de Marcatellis of de Mercatellis (Brugge, ca. 1437 – 4 augustus 1508) was een bastaardzoon van Filips de Goede. Hij staat bekend als monnik met een uitbundige levensstijl en dito bibliofiele verzamelzucht van handgeschreven manuscripten.

Levensloop

Jeugd

Hij was een van de vele natuurlijke kinderen van hertog Filips de Goede. Zijn moeder trouwde met een lid van de Venetiaanse handelaarsfamilie Mercatelli de Mercatello, die toen vertegenwoordigers had te Brugge. De echtgenoot adopteerde de hertogelijke bastaard en gaf hem zijn naam.

Hij studeerde theologie aan de Sorbonne. In 1462 behaalt hij de graad van magister in de theologie.

Abt van de Sint-Pietersabdij in Oudenburg

Kort na de voltooiing van zijn studies werd hij benedictijn in de Sint-Pietersabdij in Gent en in 1463 abt van de Sint-Pietersabdij in Oudenburg. Hier kruiste hij het pad van Johannes van der Veren (Johannes de Veris), een belangrijke figuur in de ontwikkeling van het humanisme in Vlaanderen.[2]

Abt van de Sint-Baafsabdij in Gent

In 1478 werd hij abt van de Sint-Baafsabdij in Gent en bleef dat tot 1507. Hij werd beroemd als bibliofiele oprichter van de librije van St Baafs (bibliotheek van de Sint-Baafsabdij in Gent).

Hij woonde gedeeltelijk in Brugge, in de omgeving van het hertogelijk hof, in de refuge van de Sint-Baafsabdij in Brugge (dat hij zelf liet bouwen) of in zijn eigen residentie.

Einde

Hiij kreeg een staatsbegrafenis avant la lettre waarbij zijn lichaam met 100(!) paarden van Brugge naar Gent werd gebracht. Hier had hij jaren eerder al een duur grafmonument besteld bij een Brugse steenhouwer.[2]

Bibliotheek

Inhoud

Het is de enige Middeleeuwse collectie in Noord-Europa die uitsluitend bestaat uit op bestelling geschreven en verluchte handschriften. Ze zijn allen volgens dezelfde standaarden in grootformaat op luxueus perkament vervaardigd in gespecialiseerde ateliers in Brugge en Gent.

Terwijl overal religieuze handschriften dominant aanwezig zijn, vormt dit bij abt Raphaël de Mercatellis een minderheid. Het gaat vooral om teksten van of over Cicero, Seneca, Homeros, Pythagoras, Boethius, Plutarchus, Herodotus, Thucydides, Aristoteles, Virgilius, Boccaccio, Petrarca, … Er zijn ook wel enkele bijbelcommentaren, maar een handschriftelijke bijbel of getijdenboek bezit de abt niet.

Verspreiding

Na de vernietiging van de Sint-Baafsabdij in 1540 geraakte de collectie verspreid:[3]

Van 65 van de 100 codices weet men anno 2026 waar ze zich bevinden.[6]

In november 2013 werden alle in Vlaanderen bewaarde codices als topstuk erkend door de Vlaamse Gemeenschap.

Meesters van Raphael de Mercatellis

De met zijn naam aangeduide groep anonieme verluchters hebben waarschijnlijk gewerkt in Brugge en Gent. Hun miniaturen zijn niet van hoog artistiek gehalte.

Daarentegen zijn verschillende handschriften uit deze groep (zoals de Aesop uit de James A. de Rothschild Collection) van groot iconografisch belang.

Een belangrijke bron voor de miniaturen van deze groep zijn de houtsneden van de Hartmann Schedel’s Liber Chronicarum, die door Anton Koberger in 1493 in Nuremberg werden gepubliceerd.

Een tot deze groep behorende met naam gekende verluchter is Cornelia van Wulfschkercke.[6]

Galerij

Literatuur

  • Kamiel Gerard VAN ACKER, Nieuwe biografische gegevens over Raphaël de Mercatellis, abt van de Sint-Baafsabdij te Gent, bisschop van Rhosus, en post-Bourgondisch mecenas, stichter van een bijzondere librije van verluchte handschriften, 1437-1508, in: Gentse Bijdragen tot de kunstgeschiedenis en de oudheidkunde, Snoeck-Ducaju, 1960.
  • Kamiel Gerard VAN ACKER, Raphaël de Marcatellis (Marchadeel, Mercandel, Mercatellis, Marcanddeel, Mercatelles, Marcadeel, Merchadeel, Mercatelli, Marcatelli, Mercadelli, Marcadelli), abt en bisschop, in: Nationaal Biografisch Woordenboek, Deel II, Brussel, 1966.
  • Kamiel Gerard VAN ACKER, De librije van Raphael de Marcatellis, abt van Sint-Baafs en bisschop van Rhosus, Brussel, Archives et Bibliothèques de Belgique, vol. 48/deel 1-2, 1977
  • Alfons DEWITTE, Raphael de Mercantillis. In de boekenwereld van een abt van Oudenburg, in: Biekorf, 1978.
  • Albert DEROLEZ, The library of Raphael de Marcatellis, abbot of St. Bavon's, Ghent (1437-1508), avec un avant-propos d'Herman Liebaers, Gent, E.Story-Scientia, 1979, ISBN 978-9064391910.
  • Anselm HOSTE o.s.b., De librije van abt Rafaël Mercatel. Kritische bemerkingen bij A. Derolez, The library of Rafaël de Mercantellis, in: Biekorf, 1979.
  • Anselm HOSTE o.s.b., De geschiedenis van de Sint-Pietersabdij te Oudenburg (1084-1984), Oudenburg/Bernem, 1984.
  • Alain ARNOULD, Een composiet handschrift uit de bibliotheek van Raphael de Mercatellis : zijn bronnen en iconografisch programma (Sint-Baafskathedraal Hs. 16A), 1985.
  • Alain ARNOULD, The iconographical sources of a composite manuscript from the library of Raphael de Mercatellis, in: Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, 1988.
  • Catherine DHOOGHE, Corbie in Brugge. Geschiedenis van een stadsbuurt van 1300 tot heden, in: Brugs Ommeland, 1991.
  • Alain ARNOULD, The art historical context of the library of Raphael de Mercatellis. doctoraatsthesis, Universiteit Gent, 1992.
  • Thomas SULLIVAN o.s.b., Benedictine Monks at the University of Paris, A.D. 1229-1500: A Biographical Register, Leiden, Brill, 1995, ISBN 9004100997
  • Saskia VAN BERGEN, De productie van handschriften rond 1500 bestudeerd aan de hand van twee handschriften vervaardigd voor Raphael de Mercatellis, abt van de Sint-Baafsabdij te Gent en nu bewaard als 'Gent U.B., HS. 11 en 17', Gent, 1998 (thesis, getypte tekst)
  • Albert DEROLEZ, Early humanism in Flanders: new data and observations on the library of abbot Raphael de Mercatellis, Leuven, 2002.
  • Catherine DHOOGHE, De evolutie van de Eekhoutstraat en Garenmarkt, in: Brugs Ommeland, 2003.
  • Jean Luc MEULEMEESTER, Avidus Brugensis. Rafaël de Mercantellis en zijn lievelingsstad, in: Brugge die Scone, 2004.
  • Jean Luc MEULEMEESTER, Raphaël de Mercantellis, ook dokter in de geneeskunde?, in: Biekorf, 2004.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.