Pylyp Orlyk

Begin 18e eeuw kwam er steeds meer bemoeienis van de Russische Tsaar Peter de Grote op het Kozakken-Hetmanaat in Oekraïne. Zo buitte hij de bevolking uit door continue oorlog te voeren. Daarnaast eiste hij ook dat de autonomie en de Kozakkenorde- en privileges afgeschaft zou moeten worden, zodat Peter de Grote de absolute macht over het gebied in handen zou krijgen. Tijdens de Grote Noordse Oorlog (1700 – 1721), waar Rusland en zijn bondgenoten vochten tegen het Koninkrijk Zweden, begon hetman Ivan Mazepa in 1706 geheime onderhandelingen te voeren met Polen en Zweden, voor een anti-Russische coalitie. Mazepa stelde Orlyk aan als zijn generaal kanselier, waardoor Orlyk de vaste assistent van Mazepa werd tijdens de onderhandelingen. In 1708 werden de onderhandelingen afgerond en werd de anti-Russische coalitie opgericht. De coalitie tegen Rusland faalde echter. De Russische troepen slaagde erin de alliantie te verslaan en meer terrein te winnen in Oekraïne. De Slag bij Poltava in 1709 versloeg Rusland de anti-Russische coalitie definitief, met als gevolg dat de militaire campagne faalde. Na het verlies van de Slag bij Poltava, vluchtte Mazepa en zijn aanhangers, waaronder Orlyk, naar Moldavië.

Als Mazepa in 1710 overlijdt, wordt Orlyk door de gevluchte Kozakken gekozen als de nieuwe hetman in ballingschap. Tijdens de ballingschapsperiode werkte Orlyk aan een document, wat later de constitutie van Bender werd (ook wel de grondwet van Pylyp Orlyk genoemd). De constitutie was bedoeld voor het Kozakken-Hetmanaat, en kan daarom gezien worden als de eerste grondwet van Oekraïne. Het document bestond uit 16 artikelen, die in vier delen verdeeld waren.

De eerste drie artikelen gingen over algemene zaken, waarbij het christelijk-orthodoxe geloof als staatsgodsdienst werd aangewezen en de onafhankelijkheid van het Hetmanaat werd beschreven, met de grenzen die o.a. erkend werd door Polen. Ook werd het belang van de anti-Russische coalitie in het document opgenomen. Artikel 4 en 5 gingen over de belangen van de Zaporozje-Kozakken, die wilde dat de Russen uit hun leefgebied verdreven zou worden. In de artikelen 6 tot en met 10 werd beschreven dat de Hetman minder macht en bevoegdheden kreeg en dat er een Kozakkenparlement opgericht zou worden. Het parlement zou eens in de drie jaar bijeen komen en niet alleen bestaan uit mensen uit de generale staf, maar ook uit mensen die een district vertegenwoordigden. In de laatste artikelen stond erin dat de rechten en de bescherming van de steden gewaarborgd zouden worden en dat er lage belastingen zouden komen voor arme mensen en boeren.^[2]

Wat de grondwet bijzonder maakt, is dat in de grondwet de scheiding der machten voor het eerst werden vastgelegd, achtendertig jaar eerder voordat de Franse filosoof Montesquieu hetzelfde idee beschreef in zijn boek de Over de geest van de wetten. De grondwet van Pylyp Orlyk kan daarom gezien worden als de eerste moderne grondwet in Europa.^[3]

In 1710 vroeg de Zweedse koning Karel XII aan Orlyk of hij wilde deelnemen aan een nieuwe militaire campagne tegen Rusland. Orlyk ging daarmee akkoord. Hiermee werd de anti-Russische coalitie, die zijn voorganger Mazepa had opgericht, weer voortgezet. Orlyk slaagde erin de Krim-Tataren te overtuigen om deel te nemen aan de nieuwe campagne. Van 1711 tot 1714 had Orlyk de leiding over de militaire campagne, die later de Mars van Pylyp Orlyk werd genoemd. De campagne werd op een paar overwinningen na een mislukking. In 1714 vluchtte Orlyk en zijn gezin naar Zweden.

Orlyk verhuisde regelmatig. In 1720 verliet hij en zijn gezin Zweden en gingen zich gedurende korte tijd vestigen in Hamburg, Hannover, Praag, Warschau en Krakau. Later vestigde hij zich in het Turkse bezette Moldavië, waar hij tot zijn dood verbleef.

Na de mislukte militaire campagne, bleef Orlyk steun zoeken voor een nieuwe militaire campagne. Hij reisde af naar Zweden, het Pools-Litouwse Gemenebest, Saksen, Groot-Brittannië, Hannover, Holstein en Frankrijk om steun te zoeken. Ook heeft Orlyk geprobeerd de Paus aan zijn zijde te krijgen. Helaas zou Orlyk nooit meer steun vinden voor een nieuwe anti-Russische coalitie. Ook probeerde Orlyk op eigen houtje een leger op te bouwen en een opstand te creëren in Zaporizja tegen de Russische overheersing, maar dit zonder resultaat.

Op 26 mei 1742 stierf Orlyk in Moldavië op 70-jarige leeftijd aan ouderdom.