Prefix (scheikunde)

In de scheikunde wordt bij de naamgeving van chemische verbindingen gebruikgemaakt van prefixen of voorvoegsels. Deze voorvoegsels hebben vooral een Griekse of Latijnse herkomst, maar er bestaan ook enkele Arabische prefixen. Deze laatste zijn een restant van de vele bijdragen van Arabische wetenschappers aan de alchemie, tijdens de middeleeuwen. Dit artikel rangschikt de meeste scheikundige prefixen.

De numerieke prefixen duiden in de scheikunde op een aantal atomen of atoomgroepen. De meeste van deze prefixen zijn aan het Grieks ontleend.

Betekenis	Prefix	Betekenis	Prefix
1	mono	21	henicosa
2	di	22	docosa
3	tri	23	tricosa
4	tetra	30	triaconta
5	penta	31	hentriaconta
6	hexa	35	pentatriaconta
7	hepta	40	tetraconta
8	octa	48	octatetraconta
9	nona	50	pentaconta
10	deca	52	dopentaconta
11	undeca	60	hexaconta
12	dodeca	70	heptaconta
13	trideca	80	octaconta
14	tetradeca	90	nonaconta
15	pentadeca	100	hecta
16	hexadeca	200	dicta
17	heptadeca	500	pentacta
18	octadeca	1000	kilia
19	nonadeca	2000	dilia
20	icosa

Als een numerieke aanduiding een atoom of atoomgroep betreft die reeds een Grieks numeriek prefix in zich draagt, of bij andere mogelijke verwarring, wordt gebruikgemaakt van onderstaande prefixen:

Betekenis	Prefix
2	bis
3	tris
4	tetrakis
5	pentakis
6	hexakis
7	heptakis
8	octakis
9	nonakis
10	decakis

Het prefix bi- (verouderd) geeft aan dat het gaat om een waterstofzout.

Lineaire verbindingen, zoals alkanen, alkenen en alkynen, worden met specifieke prefixen aangeduid, die aangeven hoeveel koolstofatomen de koolstofketen bevat.

Prefix	Aantal koolstofatomen
Meth-	Een
Eth-	Twee
Prop-	Drie
But-	Vier
Pent-	Vijf
Hex-	Zes
Hept-	Zeven
Oct-	Acht
Non-	Negen
Dec-	Tien
Undec-	Elf
Dodec-	Twaalf
Tridec-	Dertien
Tetradec-	Veertien
Pentadec-	Vijftien
Eicos-	Twintig
Triacont-	Dertig

Cyclische verbindingen worden vaak met het prefix cyclo- aangeduid, om erop te wijzen dat de structuur een ring bevat. Meerdere ringen kunnen met de numerieke prefixen worden aangeduid: bicyclo- (twee ringstructuren), tricyclo- (drie ringstructuren), enz.

Sommige aromatische verbindingen die afgeleid zijn van benzeen, kunnen aangeduid worden met het prefix benzo-. Dit is voornamelijk het geval bij de nomenclatuur van de polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK).

De meest uitgebreide groep aan scheikundige prefixen is die ter aanduiding van de verschillende functionele groepen in de organische chemie.

• Ortho-: geeft een 1,2-substitutierelatie aan op een cyclische verbinding
• Meta-: geeft een 1,3-substitutierelatie aan op een cyclische verbinding
• Para-: geeft een 1,4-substitutierelatie aan op een cyclische verbinding
• Iso-
• Sec- (afkorting van secundair)
• Tert- (afkorting van tertiair)
• Per-: duidt op het feit dat alle waterstofatomen in een organische verbinding zijn vervangen door één ander soort substituent
• Kis-: duidt op een x-aantal substituenten
• Pyro-: duidt op een dimeer zuuranhydride
• Nor-: duidt op een verbinding waarbij een of twee methylgroepen zijn vervangen door een waterstofatoom, of waarbij een methyleengroep is weggelaten^[1]

• Nomenclatuur (scheikunde)