Portret van een jonge vrouw (Ghirlandaio)

Portret van een jonge vrouw
Kunstenaar	Domenico Ghirlandaio
Jaar	circa 1490
Techniek	Tempera op paneel
Afmetingen	44 × 32 cm
Museum	Museu Calouste Gulbenkian
Locatie	Lissabon
Inventarisnummer	282
Portaal    Kunst & Cultuur

Portret van een jonge vrouw (Engels: Portrait of a Young Woman) is een schilderij van Domenico Ghirlandaio, gemaakt rond 1490. Het werk maakt deel uit van de collectie van het Museu Calouste Gulbenkian in Lissabon.

De vrouw op het schilderij doet denken aan de vijf jonge vrouwen die te zien zijn op een fresco van de schilder uit 1484-85 in de Santa Trinità in Florence. Dit zijn waarschijnlijk de dochters van Francesco Sassetti, een financieel adviseur van Lorenzo de' Medici die Ghirlandaio opdracht had gegeven voor een cyclus over het leven van Franciscus in zijn familiekapel. Er zijn echter onvoldoende gegevens bekend om de vrouw op het schilderij te kunnen identificeren.

De kleding van de jonge vrouw volgt de Florentijnse mode van die tijd, met een nauwsluitend lijfje dat aan de voorkant vast is geregen en mouwen van een andere kleur heeft. Het haar van de vrouw heeft een scheiding in het midden en is strak naar achteren gebonden, waarbij enkele lokken vrij zijn gelaten die haar gezicht omlijsten. Haar decolleté is versierd met een koraalketting. Koraal werd vaak geassocieerd met bescherming en gezondheid.

In de loop van de vijftiende eeuw trad een verschuiving op in de Florentijnse portretkunst. Voor deze periode werden geportretteerden voornamelijk afgebeeld in een statische en formele profielweergave, een traditie die was afgeleid van antieke Romeinse munten. Ghirlandaio's werk is een van de vroegste voorbeelden van de drie-kwartshouding in de Italiaanse portretkunst. Deze compositie, afgeleid van de Nederlandse portretten die vanaf de jaren 1460 in Italië werden geïntroduceerd, bood een directere en persoonlijkere verbinding met de afgebeelde persoon. De overgang naar deze houding was meer dan een stilistische keuze; het weerspiegelde een culturele verschuiving. De focus verplaatste zich van het louter weergeven van sociale of dynastieke status naar het vastleggen van het individuele karakter van de geportretteerde. Het schilderij heeft een donkere achtergrond, zoals gebruikelijk was voor de introductie van het landschap op de achtergrond.

Ghirlandaio's techniek wordt gekenmerkt door een delicate en precieze weergave, waarbij hij zich richt op details zoals haar, kleding en juwelen om de natuurlijke schoonheid en persoonlijkheid weer te geven. Dit streven naar realisme, gecombineerd met een idealistische stilering, maakt dit werk tot een goed voorbeeld van zijn portretkunst.

• tot 1860: het schilderij is in bezit van graaf Savonelli, Rome.
• 1860-1887: in bezit van George Spiridon.
• 1887-1929: in bezit van Joseph Spiridon, Parijs.
• mei 1929: gekocht door de kunsthandel Cassirer & Helbing, Berlijn.
• juni 1929: gekocht door Calouste Gulbenkian van Arthur Julius Goldschmidt via Joseph Duveen. Gulbenkian was een Britse zakenman en filantroop, die tijdens de Tweede Wereldoorlog met zijn kunstcollectie naar Lissabon zou uitwijken.
• 1969: zijn verzameling vindt onderdak in het Museu Calouste Gulbenkian.

• 
  Sassetti-kapel, Opstanding van de jongen (detail, met de dochters Sassetti)

• Katharine Baetjer en James David Draper (red.) (1999). "Only the Best": Masterpieces of the Calouste Gulbenkian Museum, Lisbon. New York: Metropolitan Museum of Art. p. 46-47
• Fundação Calouste Gulbenkian (2007). Museu Calouste Gulbenkian. Lissabon. p. 96-97
• Ronald G. Kecks (1998). Domenico Ghirlandaio, Catalogo completo. Florence: Octavo. p. 132-135, 137.

• (en) Informatie over het schilderij op de website van het Museu Calouste Gulbenkian. Geraadpleegd op 6 september 2025.
• (en) Google Arts & Culture. Geraadpleegd op 6 september 2025.
• (it) informatie over het schilderij op de website van de Fondazione Zeri. Geraadpleegd op 6 september 2025.
• (en) Katharine Baetjer en James David Draper (red.), "Only the Best": Masterpieces of the Calouste Gulbenkian Museum, Lisbon. Geraadpleegd op 6 september 2025.

Zie de categorie Portrait of a Young Woman (Domenico Ghirlandaio, Calouste Gulbenkian Museum) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.