Philantropijnen
.jpg)
De philantropijnen (ook: filantropijnen) waren onderwijshervormers die vanaf het laatste kwart van de 18e eeuw actief waren in Duitstalige gebieden. De beweging werd mede geïnitieerd door de Duitse pedagoog Johann Bernhard Basedow, die in 1774 het Philanthropinum (letterlijk: "instituut van menslievendheid") in Dessau stichtte.
Pedagogiek
De filantropijnse pedagogiek was in 1777 in Nederland geïntroduceerd door de lutherse predikant Augustus Sterk, die vanaf 1783 in Amsterdam werkzaam was.[1]
Een nooit gerealiseerde vertaling van Basedows Elementarwerk (1774) - waarvoor in februari 1786 werd geadverteerd - betrok vooraanstaande Nederlandse verlichtingsdenkers. Het werk van Basedows opvolgers bij het Philanthropinum, Joachim Heinrich Campe en Christian Gotthilf Salzmann, circuleerde in Nederlandse vertalingen en vond brede verspreiding.
Kernprincipes
De filantropijnen propageerden een integratie van opvoeding en onderwijs binnen een onderwijsinternaat, waar leerlingen 24 uur per dag onder toezicht stonden. Dit model bood volgens hen de ideale omstandigheden voor vorming. Centraal stond het principe van gelijkwaardige behandeling: verschillen in geloofsovertuiging of sociale afkomst mochten niet zichtbaar zijn. Het onderwijs kenmerkte zich door een sterke praktijkgerichte benadering, waarbij alle zintuigen werden aangesproken. Leerlingen werden niet bevoordeeld of benadeeld op basis van intellectuele capaciteiten, en luiheid werd sterk afgekeurd.
De leraren dienden de leerstof aan te bieden met "lijdzaamheid en zachtmoedigheid", rekening houdend met leeftijd en individuele capaciteiten. Leerlingen die ongeschikt werden geacht voor het "hoofdwerk" ontvingen extra praktijklessen. Lessen werden ingedeeld naar niveau in plaats van leeftijd, waardoor klassen vaak leeftijdsdivers waren.
Verder lezen
- Over deze pedagogiek:
- Biermann, R., Die pädagogische Begründung der Belohnungen und Strafen in der Erziehung bei Basedow, Campe und Salzmann: ein Beitrag zur Wandlung des Philanthropismus zu einem pädagogischen Individualismus auf dem Hintergrund der Aufklärung (Bochum, 1970)
- Schmitt, H., Vernunft und Menschlichkeit. Studien zur philanthropischen Erziehungsbewegung (Bad Heilbrunn, 2007).
- Nederlandse context:
- Los, C., De opvoeding van de burger Pedagogiek in Nederland, 1780–1890 (2005).
- Baggerman, A. & Dekker, R., De wondere wereld van Otto van Eck, een cultuurgeschiedenis van de Bataafse Revolutie (Amsterdam, 2005)
- Kouwenberg, N., Kinderen van de Verlichting. Opvoeding en onderwijs in Nederland, 1770–1850 (2010).
- ↑ De rol van Sterk bij de verspreiding van filantropijnse ideeën was aanzienlijk. Hij introduceerde de beweging met zijn vertaling van C. F. Bahrdts Plan van philantropynsche opvoeding (Leeuwarden, 1777) en via zijn Weekblad voor Neêrlands Jongelingschap (1783-1786). Daarnaast publiceerde hij in nummer 18 en 19 (1784) van dit weekblad De Vorst en de Page, een door Johannes Lublink vertaald toneelstuk dat in 1789 als zelfstandige uitgave verscheen.