H. Pauluskerk (Emmen)

Hoewel Emmen in de vroege middeleeuwen (ca. 780) waarschijnlijk al een houten kerkje kende en tot de Reformatie de Sint-Pancratiuskerk (de huidige Grote Kerk) als katholiek bedehuis fungeerde, woonden er tot 1930 nauwelijks katholieken in het dorp. Door de opkomst van de industrie en de ontginning van de veengebieden nam dit aantal na de Tweede Wereldoorlog fors toe.

In 1940 werden de eerste contacten gelegd voor de stichting van een eigen parochie, gesteund door dr. B.H. Kessens en prof. dr. Titus Brandsma. In 1942 werd een noodkapel in een voormalig café aan de Dordsestraat in gebruik genomen. Na de bevrijding verhuisde de gemeenschap naar een grotere noodkerk aan de Heidelaan, een voormalige barak die bekendstond als de 'luizenbarak'. Op 19 oktober 1947 werd de nieuwe parochie officieel opgericht. Hoewel historisch gezien Sint-Pancratius de patroonheilige van Emmen was, koos men voor de apostel Paulus als symbool voor het herlevende katholicisme en de missie in de regio.

In 1947 werd de grond aangekocht van een boerderij op een gunstige locatie midden in het groen. De eerste steen werd op 26 september 1948 gelegd door mgr. Th. Huurdeman, vicaris-generaal van het aartsbisdom Utrecht. De bouw werd uitgevoerd door aannemer G. Ribberink uit Hengelo voor een bedrag van ruim een ton.

De bouw kende diverse tegenslagen: door vorst en een tekort aan bakstenen liep het werk vertraging op. Ondanks deze hindernissen werd de kerk op 26 mei 1949 (Hemelvaartsdag) ingewijd.

Architect Jan van Dongen jr., een overtuigd katholiek en aanhanger van de Delftse School, ontwierp de kerk in een Byzantijns-traditionele stijl. Het gebouw heeft de vorm van een Latijnse basiliek, die teruggrijpt op vroegchristelijke bouwvormen. Het ontwerp kenmerkt zich door een robuuste, harmonieuze eenvoud.

Oorspronkelijk was er een vrijstaande klokkentoren (campanile) gepland aan de zuidzijde, maar deze werd wegens geldgebrek wegbezuinigd. Alleen een klein klokkeboogje boven de sacristie herinnert aan dit oorspronkelijke plan.

De kerk is opgetrokken uit geelgrijze handvormsteen in Engels formaat. Het gebouw bestaat uit een middenschip met zadeldak en lagere zijbeuken onder lessenaarsdaken, gedekt met blauwe Romaanse pannen.

• Tympaan: Boven de hoofdingang bevindt zich een opvallend tympaan, vervaardigd door kunstschilder Jos ten Horn. Het toont de schutspatroon Paulus met de tekst: "Ik predik Christus en Dien gekruisigd" (1 Kor. II, 2).

• Doopkapel: Aan de noordwestzijde bevindt zich een karakteristieke achthoekige doopkapel onder een tentdak.

Het interieur weerspiegelt de strakke, traditionele lijn van het exterieur. Belangrijke elementen zijn:

• De wanden van onafgewerkte geelgrijze handvormsteen en de vloer van geelbruine grèstegels.

• De houten kapconstructie met spanten, die vanwege materiaalschaarste in de naoorlogse periode eenvoudiger is uitgevoerd dan de architect wenste.

• Het hoofdaltaar van Steph Uiterwaal.

• Smeedwerk van de Utrechtse kunstsmid De Groot (kandelaars) en smid Kobessen uit Apeldoorn (doophekje).

De pastorie (1949) is via een verbindingsgang met de kerk verbonden. Het is opgetrokken in gesinterde baksteen en vormt stilistisch een eenheid met het kerkgebouw, hoewel de oorspronkelijke roedenverdeling in de vensters in de loop der tijd verloren is gegaan.