Paardenprocessie Hakendover
De Paardenprocessie van Hakendover is een paardenprocessie ter ere van de 'Goddelijke Zaligmaker' in de Belgische plaats Hakendover in Vlaams-Brabant. Ze vindt jaarlijks plaats op paasmaandag. De paardenprocessie op zich is niet uniek in Europa, maar sinds 2022 staat ze op de Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed Vlaanderen.
Legende(s)
De bouwlegende van Hakendover werd in 1432 voor het eerst 'officieel' opgetekend door drie kerkmeesters. Naar alle waarschijnlijkheid combineerden ze verhalen uit de mondelinge overlevering met een aantal andere verhaalmotieven en historische elementen om hun verhaal kracht bij te zetten.
Volgens het verhaal werd de Kerk van de Goddelijke Zaligmaker in het latere Hakendover gesticht in 690. In dat jaar zouden drie vrome maagden besloten hebben een kerk te bouwen voor de Goddelijke Zaligmaker. Nadat de kerk tweemaal bij nacht was afgebroken door engelen (sommige verhalen spreken over de duivel), gebeurde er op de dertiende dag na Driekoningen een wonder. Een engel leidde de maagden naar een plaats waar de natuur -ondanks de wintertijd- in volle bloei stond. In een boom zat een vogel met een brief van God in zijn rechterpoot, er stond geschreven: "Op deze plaats wil ik mijn kerk bouwen." Zo geschiedde en tijdens de werkzaamheden waren er telkens dertien werklieden aanwezig, maar bij de uitbetaling slechts twaalf. De dertiende werkman was God zelf. Een veertiende-eeuws beeld van de Goddelijke Zaligmaker wordt bij de processie nog steeds meegedragen.
Middeleeuwse mirakelverhalen vertellen dat vele bedevaarders bij deze kerk wonderbaarlijk genazen en dat er zelfs mensen uit de dood opstonden. In 2025 werd daarvan een replica gemaakt om te kunnen gebruiken bij regenweer.[1]
Processies
Winterbedevaart
Ter ere van de Goddelijke Zaligmaker gaat jaarlijks op 16 en 17 januari de winterbedevaart, genaamd het Dertienmaal. Dit is een tocht dwars door de akkers tussen de kerk van Hakendover en de Onze-Lieve-Vrouw-ten-Steenkapel te Grimde waar de drie maagden die de kerk stichtten zouden begraven liggen. De processie trekt dertien keer heen en weer, in totaal ongeveer 40 km.
Kerkwijding en paardenprocessie
Op de eerste zondag volgend op 16 januari wordt het feest van de kerkwijding gevierd, in de volksmond vervormd tot "Hakendoverwijn".
Op paasmaandag gaat de paardenprocessie dwars door de velden. Op de Tiense Berg verzamelen duizenden bedevaarders zich en soms tweehonderd paarden stormen rond de verzamelde menigte. De paardenprocessie is geen puur religieus gebeuren meer. De pelgrims van weleer werden vooral dagjesmensen en toeristen. Midden jaren 1990 werd de organisatie van de bedevaart van Turnhout naar Hakendover officieel beëindigd. Die vanuit uit Nederlands Noord-Brabant houdt nog stand.[2]
Oorsprong
De precieze oorsprong van legende en bedevaart is onbekend. Een verklaring zou zijn dat de kerk van Hakendover niet beschikte over relikwieën en dat de bouwlegende dit gebrek moest opvangen. Toch is de legende zeker meer dan alleen maar een 'uitvinding' van middeleeuwse kerkmeesters die hun kerk aantrekkelijk wilden maken voor bedevaarders. Zowel de legende als de processie bevatten sporen van vroeg-middeleeuwse en zelfs voorchristelijke elementen. Zoals heel wat middeleeuwse bedevaartplaatsen gebouwd zijn rond een bron of een boom, zijn in Hakendover meerdere van deze 'elementen' aanwezig. Bedevaarders nemen takjes van een boom, water van de bron en grond van het kerkhof mee. Sommigen zien in de paardenprocessie een soort vruchtbaarheidsrite. De Tiense Berg waar de stormloop van de paarden plaatsvindt, vormt als het ware de grens tussen Hageland en het vruchtbare Haspengouw.
Externe links
- De dertienmaalbedevaart, paardenprocessie, folklore en geschiedenis van Hakendover
- PP-H.be, De officiële website van de Paardenprocessie te Hakendover
- http://www.hakendover.be - vrijgegeven voor publicatie door de auteur
