Overrechtvaardigingseffect

Het overrechtvaardigingseffect treedt op wanneer een verwachte externe prikkel, zoals geld of prijzen iemands intrinsieke motivatie om een taak uit te voeren vermindert. Volgens de theorie over de eigenwaarde binnen de psychologie besteden mensen meer aandacht aan de externe beloning voor een activiteit dan aan het inherente plezier en voldoening van de activiteit zelf.

Volgens de zelfbeschikkingstheorie treedt overrechtvaardiging op afhankelijk van het soort beloning. De vraag is welke invloed de beloning heeft op het bevredigen of frustreren van de behoeften. Als de beloning bijvoorbeeld de autonomie vermindert, zal de intrinsieke motivatie dalen. Wie voor een taak behandeld wordt, heeft minder het gevoel dat hij er zelf voor gekozen heeft. Als de beloning bijvoorbeeld de competentie verhoogt, blijft de intrinsieke motivatie op peil. Wie voor zijn prestatie een compliment krijgt, heeft het gevoel iets goed te kunnen.

Het belonen van een eerder onbeloonde activiteit veroorzaakt een verschuiving naar extrinsieke motivatie en een ondermijning van de reeds bestaande intrinsieke motivatie. Zodra de beloning niet meer aangeboden wordt is de interesse in de activiteit verloren. De vroegere intrinsieke motivatie komt niet terug, en extrinsieke beloningen moeten continu worden aangeboden als motivatie om de activiteit te ondersteunen.

• Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Overjustification effect op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.