Orneta
Dit artikel gaat over de plaats Orneta. Voor de gelijknamige gemeente zie Orneta (gemeente).
Stad in Polen  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
  | |||
| Situering | |||
| Woiwodschap | Ermland-Mazurië | ||
| District | Powiat Lidzbarski | ||
| Gemeente | Orneta | ||
| Coördinaten | 54° 7′ NB, 20° 8′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 9,63 km² | ||
| Inwoners (2005) |
9440 (980 inw./km²) | ||
| Overig | |||
| Postcode | 14-510 | ||
| Identificatiecode | 28090 | ||
| Website | Officiële website | ||
| Foto's | |||
.jpg) | |||
| stadhuis | |||
| |||
Orneta (Duits: Wormditt) is een stad in het Poolse woiwodschap Ermland-Mazurië, gelegen in de powiat Lidzbarski. De oppervlakte bedraagt 9,63 km², het inwonertal 9440 (2005).
Geschiedenis
In het begin van de 13de eeuw lag hier een Pruisische versterking die Wurmedythin, oudpruisisch voor nederzetting in het woud, genoemd werd. In de 13de eeuw vestigde de Duitse Orde hier haar gezag na de Oude Pruisen verslagen te hebben. Vanaf 1313 vestigden zich in Wormditten kolonisten uit het Silizische Neisse. Een stenen burcht werd in 1320 door de Orde gebouwd die ook residentie werd voor de bisschop van Ermland. De bisschop verhuisde in 1351 naar het naburige Heilsberg (Lidzbark Warmiński). De stad van belang als centrum voor de landbouw die zich in deze streek ontwikkelde. Het stadhuis en de kerk herinneren aan die 14de-eeuwse welvaart. In de strijd tussen de Duitse Orde en de Poolse koning koos de stad de zijde van de koning. Bij de Tweede Vrede van Thorn (1466) werden West-Pruisen en het bisdom Ermland (Warmia) Pools, maar behielden een autonome status. In 1525 werd Pruisen een hertogdom werd en een lutherse staat werd, bleef het Ermland rooms-katholiek. Door de autonome status bleef de bevolking Duitstalig. Bij de Eerste Poolse Deling in 1772 werd het Ermland deel van het koninkrijk Pruisen. Door het conservatieve katholicisme had het Ermland een eigen positie binnen de lutherse provincie Oost-Pruisen. Er was ook weinig economische bloei, mede door de Pools-Zweedse oorlogen en stadsbranden in de 17de eeuw. De Franse bezetting onder Napoleon in 1807 zou opnieuw branden en epidemieën veroorzaken, en daarbij liet een vierde van de bevolking het leven.
In de 19de eeuw groeide de economie met textielindustrie, weverijen, drukkerijen, zaagmolens en de orgelbouw door de firma Johann Wulff. Tussen 1800 en 1850 verdubbelde de bevolking tot 5.000. De Pruisische Staatsspoorwegen zorgde voor een aansluiting van de stad op de spoorlijn van Braunsberg (Braniewo ) naar Allenstein (Olsztyn. De stad bleef klein en had bij het begin Tweede Wereldoorlog ca. 8.000 inwoners.
Toen in februari 1945 de stad door het Sovjet-leger werd bezet vonden hier weinig verwoestingen plaats. Al snel werd de stad aan Poolse autoriteiten overgedragen die het bijzondere interieur van de rooms-katholieke kerk beschermden. Hoewel de Duitse bewoners katholiek waren, werden ze toch door de nieuwe Poolse autoriteiten uitgewezen. Na de oorlog was er nog steeds weinig groei van de bevolking.
