Onze-Lieve-Vrouwekerk (Sint-Truiden)

De witte, zandstenen westfaçade van de kerk met de hoge, spitse toren domineert het oostelijk gedeelte van de Grote Markt. De neogotische toren heeft vier geledingen met een achtkantige lantaarn, bekroond door een naaldspits die met leien is gedekt. De torengeledingen zijn versierd met ajourwerk, boogfriezen, geprofileerde spitsboogvensters en een roosvenster. De toren wordt geflankeerd door twee traptorentjes en twee steunberen. Zowel het portaal in de westgevel, als de noordelijke en zuidelijke portalen, zijn neogotisch, spitsboogvormig en van zandsteen. In de noordgevel bevindt zich nog een vierde portaal.

Het gotische schip is van baksteen op een plint van kalksteen. Het zadeldak, met kleine dakkapellen en een dakruiter met peervormige spits, wordt gesteund door luchtbogen en steunberen. Boven de zijbeuken bevinden zich lessenaarsdaken, met leien gedekt. De noordelijke en zuidelijke transeptarm zijn beide voorzien van steunberen. De hardstenen pinakels zijn neogotisch; de spitsboogvensters sterk gerestaureerd.

De laatgotische, bakstenen Onze-Lieve-Vrouwekapel is een uitbouw van de derde travee van de noordelijke zijbeuk, uitspringend ten opzichte van de rest van het gebouw. Het gotische koor is eveneens opgetrokken van baksteen en is voorzien van hoge spitsboogvensters.

• 
  Belfort en kerktoren
• 
  Kerk vanuit het westen
• 
  Toren zuidzijde
• 
  Kerk vanuit het noorden

De kerk bestaat uit een driebeukig schip van vier traveeën, een transept van één travee en een koor van één travee met een driezijdige afsluiting. De entree van de kerk bevindt zich op de begane grond van de toren, die overkluisd is met een kruisribgewelf op hoekconsoles. Het interieur van de kerk is deels witbepleisterd; de pilaren zijn van natuursteen en onbeschilderd. De kapiteelloze, gebundelde pilaren dragen kruisribgewelven tussen spitsboogvormige gordelbogen. De ribben in de zijbeuken, eveneens met kruisribgewelven, worden gedragen door gebeeldhouwde kraagstenen. De laatste twee traveeën van de zijbeuken en de transeptarmen hebben een stergewelf, waarvan de sluitstenen zijn versierd met engelenkoppen.

De Onze-Lieve-Vrouwekapel is door een smeedijzeren hek van de kerk afgesloten en heeft een bepleisterd en beschilderd interieur in vrij donkere, neogotische stijl. Het koor, met een straalgewelf, is op vergelijkbare wijze gedecoreerd. Op de triomfboog is een muurschildering van het Laatste Oordeel aangebracht, in 1626 geschilderd door Johannes Van den Eynde; in 1862 gerestaureerd. In het middenschip hangt een 16e-eeuws gepolychromeerd houten triomfkruis.

Andere vermeldenswaardige beelden zijn een gepolychromeerd houten beeld van Madonna met Kind en inktpot (4e kwart 14e eeuw) en een groot aantal laatgotische beelden uit de periode rond 1500, onder andere een eiken beeld van Christus aan het kruis (4e kwart 15e eeuw), gepolychromeerde houten beelden van Christus-op-de-Koude-Steen (1e kwart 16e eeuw), Christus in het graf (16e eeuw), Sint-Anna-te-Drieën (ca. 1500), Madonna met Kind op maansikkel (2e helft 16e eeuw) en beelden van Sint-Barbara en Sint-Margaretha van Antiochië (ca. 1500).

Uit de barokperiode dateren een gepolychromeerd houten beeld van Madonna met Kind, toegeschreven aan de in Sint-Truiden geboren beeldhouwer Artus Quellinus de Jonge (2e helft 17e eeuw), witgeschilderde houten beelden van Sint-Paulus en Sint-Simon (17e eeuw), gepolychromeerd houten beeld van Sint-Odilia(?) (ca. 1700), Sint-Hubertus en Sint-Jozef met Kind (1e helft 18e eeuw) en houten beelden van Madonna met Kind, Sint-Lambertus en Sint-Trudo (19e eeuw).

Van het meubilair zijn vermeldenswaardig het zijaltaar van Sint-Lucia (1e kwart 18e eeuw), twee eikenhouten biechtstoelen in Lodewijk XV-stijl, de eikenhouten preekstoel (1773), de neogotische koorbanken en de koperen doopvont (ca. 1860). Verder bevinden zich in de kerk enkele grafstenen uit de 16e en 17e eeuw.

• 
  Interieur naar het koor
• 
  Neogotisch altaarretabel
• 
  Onze-Lieve-Vrouwekapel
• 
  Zicht op de orgeltribune

De crypte, toegankelijk via de sacristie, herbergt een bijzonder mooie kerkschat, waaronder enkele zeer oude kunstvoorwerpen. Veel voorwerpen in de schatkamer zijn afkomstig van de voormalige abdij van Sint-Truiden. Topstukken zijn de reliekschrijnen van Sint-Trudo en Sint-Eucherius, enkele reliekbustes, een twaalftal zilveren apostelenbeelden, diverse verguld zilveren monstransen en diverse andere liturgische voorwerpen en paramenten.

• 
  Sacristie
• 
  Overzicht schatkamer
• 
  Twee reliekbustes
• 
  Zilveren apostelenbeelden

De functie vindt haar oorsprong in het voormalige Minderbroederklooster van Sint-Truiden. Tijdens de ambtsperiode van pater Pol Swinnen, O.F.M., gardiaan van het minderbroederklooster, werd de heer Ronald Giuseppe Ilsbroux aangesteld als ceremoniarius ter ondersteuning van de liturgische vieringen.

Na het vertrek van de minderbroeders in 2019 onder leiding van pater Frans Cuypers, O.F.M., werd de kerk onttrokken aan de eredienst en vroeg de deken van Sint-Truiden (Z.E.H. Ceunen Wim) aan Ilsbroux om zijn taak als ceremoniarius voort te zetten binnen de dekenale hoofdkerk, de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

De aanstelling van de ceremoniarius door de toenmalige Voorzitter van de kerkraad, Jean-Pierre Palms, vindt plaats tijdens de liturgie van overbrenging van Paaskaars, Evangeliarium en heilig Sacrament van de Minderbroederskerk naar de hoofdkerk op dinsdag 19 maart 2019.

De ceremoniarius assisteert de deken bij de liturgische vieringen, coördineert de inzet van misdienaars en liturgische medewerkers, en ziet toe op het ordelijk verloop van de liturgie. De functie wordt op vrijwillige basis uitgeoefend en heeft geen bezoldiging.

De actuele werking van de ceremoniarius sluit aan bij de Truiense Franciscaanse liturgische traditie die in Sint-Truiden bewaard is gebleven. Tot deze tradities behoren onder meer:^[1]

• de jaarlijkse levende kerststal tijdens de Middernachtmis,
• de noveen en het feest van de heilige Antonius van Padua,
• en de viering van de heilige Franciscus van Assisi.

Door deze ontwikkeling beschikt Sint-Truiden als enige dekenaat in het bisdom Hasselt over een eigen ceremoniarius. De functie vormt een voorbeeld van hoe lokale religieuze tradities, na het vertrek van religieuze gemeenschappen, binnen het parochiale leven werden voortgezet.