Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk (Bentelo)
| Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk | ||||
|---|---|---|---|---|
![]() | ||||
Aanzicht in 1983 | ||||
| Locatie | ||||
| Land | ||||
| Plaats | Bentelo | |||
| Gewijd aan | Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand | |||
| Status en tijdlijn | ||||
| Gebouwd in | 1954 | |||
| Bouwkundige informatie | ||||
| Architect(en) | Jan van Dongen jr. | |||
| Kerkprovincie en -genootschap | ||||
| Denominatie | Rooms-Katholieke Kerk | |||
| ||||
De Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk is een van oorsprong rooms-katholiek kerkgebouw in het Twentse dorp Bentelo, gelegen in de gemeente Hof van Twente. De kerk werd in 1954 in gebruik genomen en verving een houten noodkerk uit 1945. Het gebouw is ontworpen door architect Jan van Dongen jr. en bepalend voor het dorpsgezicht van Bentelo.
Geschiedenis
Voorgeschiedenis en parochieoprichting
Vóór 1945 beschikten de katholieke inwoners van de buurtschappen Bentelo en Wiene niet over een eigen gebedshuis. De circa 105 gezinnen waren aangewezen op omliggende parochies in Delden, Hengevelde, Beckum en Goor. Vooral in de wintermaanden vormde de afstand — minstens vijf kilometer over onverharde wegen die in modderpoelen veranderden — een zware opgave voor de gelovigen.
Hoewel de wens voor een eigen parochie al in de jaren dertig leefde, vertraagde de Tweede Wereldoorlog de uitvoering. In 1944 werd het plan hervat. Na bemiddeling van deken Weyenborg gaf aartsbisschop De Jong toestemming, op voorwaarde dat er een borgsom van 70.000 gulden zou worden gestort. De gemeenschap toonde zich zeer offervaardig en bracht dit bedrag binnen een half jaar bijeen.
De noodkerk (1945–1954)
Op 10 augustus 1945 werd W.H. Kohlmann benoemd tot bouwpastoor. Onder zijn leiding werd in slechts zes weken tijd een houten noodkerk opgetrokken naar een ontwerp van de Oldenzaalse architect Clemens Hardeman. De kerk had een strodak en een zijaltaar gemaakt van appelkistjes. Op 18 december 1945 werd de parochie officieel opgericht en vernoemd naar de Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand, een verwijzing naar de persoonlijke devotie van pastoor Kohlmann.
De locatie van de kerk was historisch beladen; de noodkerk stond nabij de voormalige havezate Hagmeule en de plek waar in de 18e eeuw de beruchte misdadiger Huttenkloas (Klaas Annink) woonde.
Bouw van de huidige kerk
In februari 1952 kreeg pastoor Kohlmann machtiging voor een definitief ontwerp. Architect Jan van Dongen ontwierp een kerk met een robuuste toren, maar de bouw van deze toren werd aanvankelijk door het aartsbisdom geblokkeerd vanwege de hoge kosten.
De eerste steen werd op 11 oktober 1953 gelegd. Op 18 augustus 1954 werd de kerk ingewijd door mgr. Bernardus Alfrink. Bij de feestelijkheden boden leden van de Jonge Boerenbond agrarische producten aan en verschenen er jagers (naar de journalistieke beschrijving "twee Nimrods") ten tonele om de aartsbisschop een geschoten reebok te schenken namens de parochiegemeenschap.
De voltooiing van de toren (1966)
Twaalf jaar lang beschikte de kerk enkel over de fundamenten van een toren. In 1959 werd een torencommissie opgericht om de droom van architect Van Dongen alsnog te verwezenlijken. De financiering hiervan was een burgerinitiatief; de parochianen, ook wel bekend onder hun bijnaam "Koolheaskes", zamelden zelf het benodigde bedrag in. Per gezin werd een streefbedrag van vijftig gulden gevraagd.
Om de financiering rond te krijgen, werd een beroep gedaan op de gemeente Ambt-Delden. De commissie beargumenteerde dat een kerktoren een algemeen maatschappelijk belang diende, onder meer voor de landschapsverfraaiing en als alarmeringsinstallatie bij calamiteiten. De gemeente stemde uiteindelijk in met de bekostiging van het uurwerk. In 1966 werd de toren door aannemer Ribberink voltooid, inclusief drie klokken die zowel voor de eredienst als voor algemene alarmering konden worden ingezet.
Architectuur en interieur
Het gebouw is opgetrokken uit Twentse baksteen in een sobere, traditionalistische stijl.
- Schip en lichtinval: Het interieur wordt gekenmerkt door zeven grote ronde bogen en een reeks Romaanse vensters die voor een ruime lichtinval zorgen. Dit staat in contrast met het meer ingetogen, "omfloerste" priesterkoor.
- Liturgische inrichting: Het altaar werd met een vooruitziende blik hoger geplaatst en zo ontworpen dat de priester de mis met het gezicht naar de gelovigen kon opdragen, een praktijk die pas jaren later na het Tweede Vaticaans Concilie de norm zou worden.
- De toren: De uiteindelijke toren telt vier geledingen en een klein puntdak. Tijdens de bouw in 1966 moest de wijzerplaat aan de zuidzijde op advies van de architect hoger worden geplaatst, zodat deze ook voor de nabijgelegen scholen en woningen goed zichtbaar zou zijn.
Onttrekking aan de eredienst
Het gebouw is op 18 maart 2023 onttrokken aan de eredienst. Bewoners van Bentelo gingen op zoek naar nieuwe invullingen van het gebouw.
De zijkant van de kerk in 2025.
De kerk in 2006.
De kerk, toren en pastorie in 2020.
- Consecratie van nieuwe kerk te Bentelo, uit de Twentsche Courant van 19 augustus 1954
- Torenbouw in Bentelo, uit Twentsch Dagblad Tubantia van 6 februari 1963
- De kerk op Reliwiki.nl
- W.H. Nijhof (2005), Een toren zo hoog als de Hemel: Jan van Dongen 1896-1973, bouwer van kerken, kloosters en kapellen
- Inwoners Bentelo blijven in onzekerheid over invulling kerk, uit Dagblad Tubantia van 15 februari 2025
- Stichting Behoud Kerkeigendommen Bentelo
