Nout Wellink

In zijn functie als president van De Nederlandsche Bank was het vanaf het begin Wellinks taak om de Bank een plaats te geven binnen het Europees Stelsel van Centrale Banken bij het uitstippelen van het gemeenschappelijke monetaire beleid van de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU). Als lid van de Raad van Gouverneurs van de Europese Centrale Bank verwierf Wellink groot gezag bij zijn Europese collega’s. Als directeur van De Nederlandsche Bank had hij zich reeds sterk gemaakt het monetaire onderzoek een ruime plaats te geven binnen de beleidsvoorbereiding.^[4] In Nederland heeft hij met het wegvallen van de binnenlandse monetaire beleidstaak door zijn strategische visie een verbreding van het werkterrein van de Bank bewerkstelligd naar het toezicht, door naast het bankentoezicht De Nederlandsche Bank eveneens de toezichtstaak voor wat betreft Nederlandse pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen te doen toekomen. Tot aan 2004 stonden pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen onder toezicht van de Pensioen- en Verzekeringskamer. Sinds 2004 is De Nederlandsche Bank belast met het financiële toezicht op zowel banken, als pensioenfondsen en verzekeraars, voor zover deze Nederlands zijn. Om de integratie van deze twee instituten in goede banen te leiden kwam Wellink terug van zijn aanvankelijke voornemen om in 2005 afscheid te nemen van de Nederlandsche Bank. In 2008 sloeg hij in verband met de zich ontwikkelende financiële crisis een aanbod af om bestuursvoorzitter te worden van de Rabobank.

In de nasleep van de mondiale financiële crisis wordt Wellink vaak verweten dat hij te weinig daadkrachtig was opgetreden in de kwestie rond de omgevallen bank Icesave uit IJsland. De toenmalige president van de ECB, Jean-Claude Trichet noemde in een interview met RTL-Z de kritiek op Wellink uiterst oneerlijk en onterecht.

Ook zou hij strenger hebben moeten toezien op de stabiliteit van Nederlandse banken en zou hij fouten hebben gemaakt rond de verkoop van ABN AMRO.^[5] Wellink was tegenstander van de verkoop van ABN AMRO aan een consortium, omdat het duidelijk was dat zij de bank na aankoop wilde opsplitsen. Voor een systeembank als ABN AMRO zou dat met de nodige risico’s voor de financiële stabiliteit gepaard gaan. Het langdurige verzet van Wellink tegen de verkoop van ABN AMRO leidde internationaal tot kritiek (onder meer van de Vereniging van Effectenbezitters en de Europese Commissie. Wellink en de toenmalige minister van Financiën, Wouter Bos, zagen echter geen juridische mogelijkheden de overname en opsplitsing van deze bank tegen te houden, en trachtten de zaak in goede banen te leiden door zware eisen te stellen aan het opsplitsingsproces. ^[6]. Wat betreft het toezicht concludeerde het IMF in 2007 dat “ontwerp en implementatie van het toezicht in Nederland de beste internationale praktijk vertegenwoordigen”. De Nederlandse financiële sector liep naar het oordeel van deze instelling voorop op de meeste landen als het gaat om de invoering van de nieuwe standaarden voor kapitaaltoereikendheid, risicomanagement en auditing, inclusief Bazel II, Solvency II, en IFRS. ^[7]

In juli 2011 liep zijn tweede termijn als president van De Nederlandsche Bank af. Zowel in de laatste jaren van zijn presidentschap als in de jaren hierna was hij in Nederland mikpunt van zware kritiek. Dat deed niets af aan het gezag dat hij internationaal genoot. In 2010 voerde Wellink de lijst aan van de vijftig mannen en vrouwen die de grootste invloed in dat jaar hadden op de financiële regelgeving wereldwijd, Mario Draghi en Jean-Claude Trichet in dat jaar achter zich latend. ^[8] Met de aanvaarding door de ministers van de baanbrekende Bazel III-voorstellen over kapitaalvereisten en liquiditeit werd de basis gelegd voor een nieuwe, wereldwijde regelgevingsarchitectuur. ^[9]

Van juni 2006 tot en met 2011 was Wellink voorzitter van de Bazels Comité voor bankentoezicht (BCBS), een internationaal orgaan dat toezichtregels ontwerpt voor banken. Als voorzitter van dit comité was hij de belangrijke man achter Bazel III, een pakket aan maatregelen dat banken wereldwijd voorschrijft om in de toekomst meer kapitaal aan te houden. De totstandkoming van Bazel III ging niet zonder slag of stoot. De industrie was bijna overal tegen, maar Wellink gaf geen krimp, aldus Sheila Bair, toenmalig voorzitster van de US Federal Deposit Insurance Company: ‘“In any event, …the industry was pretty much opposing everything we were trying to do. Nout had refused to give ground... He had also strongly defended the leverage ratio and was pushing back hard on the idea that the stronger standards would hurt the economic recovery”. ^[10]

Wellinks uitgangspunt was dat een veerkrachtig banksysteem een noodzakelijk voorwaarde is voor gezonde financiële markten en economische groei. Toezichthouders kunnen de volgende crisis niet voorspellen, maar ze kunnen wel lessen trekken uit de recente gebeurtenissen om zo tot een veerkrachtiger financieel systeem te komen dat beter in staat is om schokken te doorstaan, ongeacht de bron van deze schokken.^[11] Hij zorgde er tijdens zijn voorzitterschap ook voor dat China in het bestuur van de Bank voor Internationale Betalingen werd opgenomen.

Wellinks rol als toezichthouder op het Nederlandse bankwezen was onderwerp van het Parlementair onderzoek financieel stelsel dat plaatsvond in 2009-10 naar aanleiding van de kredietcrisis. De Onderzoekscommissie onder leiding van Jan de Wit concludeert in het Commissie-rapport^[12] dat het Ministerie van Financiën en DNB ten onrechte een verklaring van geen bezwaar hadden afgegeven voor de overname van ABN AMRO, dat DNB te soepel was geweest bij de toelating van Icesave tot de Nederlandse markt en dat ze bonuscultuur in de financiële sector te ver hadden laten doorschieten.^[13] Tijdens de daarna volgende Parlementaire enquête in 2011/12 verklaarde Wellink tijdens de verhoren dat hij de kredietcrisis niet had zien aankomen: "De Nederlandsche Bank, maar ook de Nederlandse overheid heeft de systeemcrisis niet gezien. Niemand wereldwijd, behalve wat onheilsprofeten, heeft het gezien."^[14] De hoofdconclusie van deze enquête^[15] is dat de Nederlandse autoriteiten onvoldoende voorbereid waren op een crisis van een dergelijke omvang en door de crisis overrompeld werden.^[16] Die conclusie geldt ook voor andere landen en internationale instellingen. Het Independent Evaluation Office (IEO) van het IMF kwam in 2011 met de vaststelling dat het Fonds weliswaar in de aan de crisis voorafgaande jaren een aantal risico’s en kwetsbaarheden had gesignaleerd, maar de crisis zelf niet had zien aankomen. Daarvoor werden als redenen onder meer aangevoerd een hoge mate van groepsdenken, ontbrekende cruciale statistieken, het idee dat een grote crisis in ontwikkelde economieën onwaarschijnlijk was, inadequate analysemethoden. ^[17]

Na zijn aftreden als president van de Nederlandsche Bank werd Wellink in oktober 2012 benoemd tot directielid van de Bank of China. Hij werd in eerste instantie voor een periode van drie jaar aangesteld als toezichthouder bij de bank. Hij werd medeverantwoordelijk voor toezicht op onder meer de strategische plannen, de financiële rapportage en het risicomanagement van de vierde staatsbank van China.^[18] In december 2018 verruilde Wellink de Bank of China voor ICBC, de grootste bank ter wereld. In maart 2022 trad hij af vanwege de pro-Russische houding van de autoriteiten in China na de Russische invasie van Oekraïne in 2022.^[19]

In 2016 uitte hij in een videointerview^[20] voor een ex-centraal bankier ongebruikelijk zware kritiek op het beleid van de Europese Centrale Bank.

Allereerst toonde hij zich drie maanden voor het referendum zeer bezorgd over Brexit, met name over de eventuele besmetting naar andere landen waarvoor het in de toekomst voor andere lidstaten makkelijker zal zijn om de EU in navolging van het UK te kunnen verlaten.

Als reactie op de opmerking van zijn gesprekspartner dat "Wij leven nu in een wereld waar de centrale banken straffeloos geld kunnen scheppen zonder dat er rare dingen gebeuren", reageerde Wellink met de verontrustende opmerking: "Die rare dingen gaan nog gebeuren". Hij vergeleek de kwantitatieve versoepelingspolitiek van de ECB met kamikazepolitiek. Hij beschuldigde de ECB er van om coûte que coûte te willen vasthouden aan de tweeprocentsinflatiedoelstelling. De ECB zou daarbij voorbijgaan aan vele andere factoren die de inflatie beïnvloeden en zo disproportioneel bezig zijn. Hij sprak letterlijk de woorden uit het onzin te vinden dat de ECB beweert een "morele" en "juridische plicht" te hebben om deze tweeprocentsinflatiedoelstelling te bereiken. Wellink’s kritiek richt zich op de geleidelijke overgang van een marge voor de prijsstijging van (0% tot 2%) op een puntdoelstelling van 2%, die nergens als een juridisch of morele plicht is vastgelegd maar slechts een interpretatie van de toenmalige Governing Council van de ECB is van de wel verdragsmatig vastgelegde plicht prijsstabiliteit na te streven. Zijn kritiek wordt gedeeld door een aantal voormalige leden van de Governing Council, omdat bij bijvoorbeeld een prijsstijging van 1% dit kan leiden (en heeft geleid) tot een te sterk verruimend monetair beleid. ^[21]

Ook zou de analyse van de ECB over de gevaren van een deflatoire spiraal aan alle kanten rammelen. De ECB zou zich door dit zeer ruime monetaire beleid verder schuldig maken aan het aantasten van de integriteit van het financieel systeem, waarbij Wellink met name oog had voor de gevolgen van een mogelijke inflatoire ontwikkeling. Als dit te lang doorgaat is Wellinks angst dat het systeem op een gegeven moment zal breken. Hij maakte zich zorgen dat de ECB in de eerste helft van 2016 al dicht bij het punt of no return zat.

Wellink is lid geweest van de Trilaterale commissie. Dit lidmaatschap - aangegaan op verzoek van de toenmalige voorzitter van de Raad van Commissarissen van DNB, Mr C.J.A. van Lede die zeer positief over het nut van dit gezelschap was ^[22] - werd door critici gezien als een belangenverstrengeling met zijn positie binnen De Nederlandsche Bank. Wellink bezocht tevens meermaals de jaarlijkse Bilderbergconferentie. Wellink is ook lid van het CDA. Zowel tijdens zijn beroepsleven als na zijn vertrek van DNB was hij lid van een groot aantal Raden van Commissarissen, Raden van Toezicht en Raden van Advies.

Een van zijn critici was Arendo Joustra, toenmalig hoofdredacteur van Elsevier, die zich niet kon voorstellen dat Wellink - in zijn ogen een China-fluisteraar - zijn ogen sloot voor de Chinese misstanden wegens het geld dat hij van beide Chinese banken ontving. Hij verbaasde zich erover dat Wellink in zijn boek Ontgelden wel schrijft over de onstuimige economische ontwikkelingen in China, maar met geen woord rept over de onderdrukking van Hongkong, Tibetanen, dissidenten, Oeigoeren en stemloze inwoners van China die uit hun huizen worden verdreven om het door Wellink geprezen netwerk van snelle treinen aan te leggen. "In het beste geval weet hij het niet, in het slechtste geval weet hij het wel, maar verzwijgt hij het. Wat is erger?", aldus Joustra.^[25]

Dit was tegen het zere been van Wellink, die uithaalde in een radio-interview met Sven Kockelmann in Sven op 1. "Als ik daar (bij Elsevier) in de board had gezeten of in de raad van toezicht, had ik die man meteen ontslagen. We praten over de hoofdredacteur van dat blad hè. Dit is eigenlijk de enige keer in al die jaren dat ik echt boos ben geweest", aldus Wellink.^[27] Joustra reageerde als volgt: "Waar je mee omgaat, daar word je mee besmet. Na tien jaar voor de Chinese overheid te hebben gewerkt, weet Wellink blijkbaar hoe je journalisten monddood moet maken. Gewoon ontslaan. Overigens heb ik juist geschreven dat ik me niet kan voorstellen dat Wellink vanwege een paar Chinese yuans te koop is. Waarom hij in zijn boek dan wel alle kritiek op het Chinese regime achterwege laat, blijft zo een raadsel.’^[28] Dat raadsel is volgens Wellink niet erg groot, “omdat het boek niet over mensenrechten gaat, het gaat over het begrijpen van de economie” in de westelijke wereld en China. ^[29] In de podcast hierover voegt hij daar volledigheidshalve nog aan toe dat “er geen enkele legitimatie is voor wat er in China gebeurt…”. Mijn opvattingen over mensenrechten zijn duidelijk, maar dat zou een nieuw, ander boek vergen”.