Nordstern (Noorwegen)

Duitse archieffoto van Trondheim en de Trondheimfjord, november 1942.

Nordstern, ook vaak aangeduid als Neu-Drontheim ('Nieuw-Trondheim'), was een groots en nooit voltooid stedenbouwkundig project van nazi-Duitsland tijdens de Duitse bezetting van Noorwegen en de Tweede Wereldoorlog. Het plan voorzag in de bouw van een volledig nieuwe Duitse metropool in bezet Noorwegen, gelegen bij Øysand, ongeveer 15 kilometer ten zuidwesten van Trondheim. De stad moest uitgroeien tot een kernpunt van Duitse maritieme macht in het noorden en zou uiteindelijk tussen de 250.000 en 300.000 inwoners tellen, vrijwel uitsluitend Duitsers.

Achtergrond

De achtergrond van het project lag in de strategische heroriëntatie van Duitsland na het mislukken van de Luftwaffe om Verenigd Koninkrijk in 1941 via luchtoverwicht te verslaan. De Duitse militaire leiding concludeerde dat een overwinning op het Britse eilandenrijk alleen via zee mogelijk was. In dit kader kreeg de Noorse kust, en in het bijzonder de Trondheimfjord, een uitzonderlijk strategisch belang. De fjord bood een diep, goed beschut en ijsvrij ankergebied dat ideaal was voor grote oorlogsschepen en onderzeeërs. Al vóór de oorlog had de maritieme strateeg en voormalige viceadmiraal Wolfgang Wegener gewezen op de enorme voordelen die bases langs de Noorse kust Duitsland zou opleveren.

De plannen voor Nordstern stonden in nauwe samenhang met de aanleg van een grote Kriegsmarinebasis. Vanuit Midden-Noorwegen zouden Duitse oppervlateschepen en U-boten diep de Atlantische Oceaan kunnen opereren en zo de geallieerde aanvoerlijnen ernstig verstoren. Grootadmiraals Erich Raeder en Karl Dönitz waren uitgesproken voorstanders van dit concept. Trondheim werd al snel uitgebouwd tot een belangrijke onderzeebootbasis, maar Nordstern moest dit uitbreiden tot een ongeëvenaard maritiem machtscentrum.

Een Duits Singapore

Adolf Hitler spelde een centrale rol in het project. Hij zag de geplande stad als 'een Duits Singapore': een enorme, modern ingerichte havenstad die rechtstreeks vanuit Duitsland bestuurd zou worden en geen deel van Noorwegen zou uitmaken. Nordstern moest zelfs officieel in het Duitse Rijk worden ingelijfd en functioneren als een quasi-kolonie. Hitler was zo betrokken dat hij persoonlijk de bouwlocatie bepaalde, stadsmodellen bestudeerde en de plannen herhaaldelijk liet aanpassen. Hij geloofde dat de nieuwe vlootbasis met 300.000 inwoners het Britse imperium zou overvleugelen en Singapore tot "kinderlijk eenvoudig" zou reduceren.

De praktische uitwerking van Hitlers visie werd toevertrouwd aan Albert Speer, destijds zijn favoriete architect en later minister van Bewapening. Speer nam in mei 1941 officieel de leiding over de planning. Onder zijn supervisie werden gedetailleerde ontwerpen gemaakt voor scheepswerven, dokken, ondergrondse U-bootbunkers en een volledig nieuwe stad. Er werd zelfs voorzien in een enorm kunstmuseum voor "uitsluitend Duitse meesters", een monumentale oorlogsbegraafplaats voor duizenden Duitse gesneuvelden en een directe Autobahn-verbinding met Duitsland via Denemarken en Zweden.

De stad zelf zou worden gebouwd op de moerassige gronden van Øysand en zou ongeveer 55.000 woonhuizen omvatten, verspreid over circa 300 hectare. Daarmee zou Nordstern meer dan driemaal zo groot worden als Trondheim in de jaren veertig. Het project paste in bredere nationaalsocialistische kolonisatieplannen, vergelijkbaar met die voor Oost-Europa en de Sovjet-Unie, waar zogenaamde Wehrbauern (oud-frontsoldaten met hun gezinnen) nieuwe Duitse nederzettingen moesten bevolken.

Vanaf 1943 begonnen de eerste voorbereidende werkzaamheden, waaronder grondexplosies in de rotsen, de aanleg van een reservevliegveld en de bouw van een krijgsgevangenenkamp om arbeidskrachten te leveren. Voor Hitler werden speciale kaarten en een groot schaalmodel vervaardigd, dat hij intensief bestudeerde. Dit model werd later vernietigd tijdens geallieerde bombardementen op Berlijn.

Een onuitgevoerd visioen

Het tij van de oorlog keerde echter snel. Naarmate Duitsland militair terrein verloor en middelen schaarser werden, raakte Nordstern steeds verder op de achtergrond. Na de vernietiging van het slagschip Tirpitz in november 1944 en het ontslag van een groot deel van de marineleiding werd het project definitief stopgezet. Van de oorspronkelijke plannen bleef uiteindelijk slechts de onderzeebootbasis Dora gerealiseerd. Vandaag de dag zijn langs de Trondheimfjord nog enkele resten van betonnen funderingen zichtbaar.

Tijdens de processen van Neurenberg kwam aan het licht dat Nordstern deel uitmaakte van een veel groter geopolitiek plan. Hitler wilde na de oorlog meerdere havensteden, zoals Trondheim, Brest en Cherbourg, behouden als geïsoleerde Duitse bolwerken. Samen met bases langs de Atlantische kust van Europa en Afrika zouden zij een keten vormen die Duitse wereldmacht en een hernieuwd koloniaal rijk (Mittelafrika) moest ondersteunen.

Nordstern bleef uiteindelijk een megalomaan en onuitgevoerd visioen, maar het project illustreert scherp op schaal, ambities en ideologische overtuigingen van het nazi-regime, waarin militaire strategie, architectuur en koloniale dromen onlosmakelijk met elkaar waren verweven.

Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.