Niketas de Goth

Niketas de Goth
een magnus martyr of mégalomartur
Russisch icoon, 1502
Gestorven	372 te Gutþiuda
Verering	alle Orthodoxe Kerken en de Roomse Kerk
Schrijn	Relieken in Chiesa di San Nicolò dei Mendicoli, Venetië; Nikitaklooster, Moskou; Klooster Visoki Decani, Kosovo.
Naamdag	15 september
Bescherm­heilige voor	Soldaten
Lijst van christelijke heiligen
Portaal    Christendom

Niketas de Goth ( - Gutþiuda, 372) is een martelaar en heilige in de Orthodoxe Kerken alsook in de Roomse Kerk. Hij kerstende zijn volksgenoten de Goten, een Germaans volk. Niketas was een van de eerste 'barbaren', dit wil zeggen van de Germaanse volkeren van buiten het Romeinse Rijk die een heiligencultus kreeg. Hij leefde in de 4e eeuw toen het Romeinse Rijk met keizer Constantijn de Grote het christendom toeliet.

Zijn naam in het Gotisch is onbekend. Niketas was zijn Griekse doopnaam op het moment van zijn bekering tot het christendom.

Hij wordt genoemd Niketas de Goth en Niketas de Belijder. Varianten zijn Nicetas, Nikitas, Nikiti en Nikità.^[1] Zijn naam in het Russisch is Никита Готский.

De Goten bevonden zich eind 3e eeuw begin 4e eeuw ten noorden van de benedenloop van de Donau, in het huidige Roemenië waar de Romeinen hun provincie Dacia hadden opgegeven. De Goten bedreigden het Oost-Romeinse Rijk in de provincies Thracia en Moesia.

Niketas zou geboren zijn ten noorden van de Donau, wat hem een Goth maakt uit de Tervingi. De streek die ze bestreken, wordt aangeduid als Gutþiuda. Niketas was een officier in het leger der Tervingi. Bisschop Wulfila, die ook een Goth was, bekeerde zijn volksgenoten tot het christendom. Wulfila was de auteur van de eerste Bijbel in het Gotisch dat ter missionering van de Goten diende. Het christelijk geloof dat Wulfila verspreidde, was ariaans. Volgens de legende was Niketas een orthodox christen en geen ariaan. De christenen vormden een minderheid bij de Goten, ook bij het Gotisch leger.

In christenen zag de Gotenleider Athanarik collaborateurs met het Romeinse Rijk. Hij vervolgde de christenen zonder onderscheid te maken tussen ariaans en orthodox. Hij liet Niketas martelen tot de dood, om hem nadien op de brandstapel te gooien (372).

Enkele medesoldaten haalden het lijk van de brandstapel, want het brandde miraculeus niet. In Constantinopel werd hij heilig verklaard. Niketas wordt afgebeeld als een soldaat. In de legendes wordt hij aanzien als iemand die meevocht met de aartsengel Michaël tegen demonen.^[2] Zijn verering verspreidde zich via Constantinopel over het hele Oost-Romeinse/Byzantijnse Rijk. Op 15 september 375 werden zijn relikwieën binnengebracht in de basiliek van Mopsuestia in Cilicië, nabij de moderne stad Adana in Turkije. De dag van 15 september werd derhalve zijn feestdag.^[3] Vanuit Mopsuestia verspreidden de relikwieën zich over de Byzantijnse en later Griekse en Slavische wereld.

Met de term magnus martyr of mégalomartur geven de Orthodoxe Kerken en de Roomse Kerk aan dat het om martelaren en heiligen gaat in de eerste eeuwen van het christendom die ze als gemeenschappelijk zien.

Op de volgende plaatsen wordt of werd Niketas de Goth vereerd.

• Griekenland
  • Het dorp Nikiti is naar de heilige genoemd.^[4] Nikiti is een plaats in de gemeente Sithonia in de regio Centraal-Macedonië.
  • Meerdere kerken en kloosters in Griekenland zijn naar hem genoemd.

• Italië
  • Chiesa di San Nicolò dei Mendicoli ook genoemd San Nicolò dei Mendicanti in Venetië. Deze kerk in de Venetiaanse wijk Dorsoduro, bezit een relikwie van Niketas de Goth.
  • Abdij San Niceta in Melendugno in de metropolitane stad Lecce. Deze abdij is toegewijd aan de Niketas de Goth. In de middeleeuwen werd de Grieks-orthodoxe ritus gevolgd door de orde der Basilianen.

• Kosovo
  • Het Klooster Visoki Decani in Deçan. Het klooster bezit een relikwie van Niketas de Goth doch is niet aan hem toegewijd.

• Noord-Macedonië
  • Heilige Nikitakerk in Gornjane, in de gemeente Čučer-Sandevo
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Kisela Voda

• Oekraïne
  • Twee Heilige Nikitakerken in de gemeente Derniv in de oblast Lviv; de zogenaamde Oude Kerk en de Nieuwe Kerk voor de heilige Niketas.
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Mykyntyntsi in de oblast Ivano-Frankivsk
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Ustia in de oblast Lviv
  • Heilige Nikitakerk in Luchkivtsi, in de gemeente Zolochiv Raion in de oblast Lviv

• Rusland
  • Het Nikitaklooster in de hoofdstad Moskou. Tot de Russische Revolutie kende de relikwie van Niketas de Goth een belangrijke verering. Twee straten in de buurt zijn naar hem vernoemd: de Малая Никитская улица of de Kleine Nikitastraat en de Большая Никитская улица of de Bolshaya-Nikitskaya Straat. In de laatstgenoemde straat staat de ambassade van Spanje. Drie kerken in Moskou zijn verder vernoemd naar hem: in Basmanny, Taganski en Stariye Tolmachi.
  • Heilige Nikitakerk in Elizarovo in de gemeente Pereslavl-Zalesski in de oblast Jaroslavl
  • Heilige Nikitakerk in Gorskoye in de gemeente Kabanovo in de oblast Moskou
  • Heilige Nikitakerk in de stad Jaroslavl in de oblast Jaroslavl. Ook het Stedelijk Museum van Jaroslavl bezit een ikoon die het levensverhaal van de heilige voorstelt.
  • Heilige Nikitakerk in de stad Joerjev-Polski in de oblast Vladimir
  • Het Nikitskiklooster in de stad Kashira in de oblast Moskou
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Lozyevo in de oblast Tver
  • Heilige Nikitakerk in de stad Mtsensk in de oblast Orjol
  • Het Nikitskiklooster nabij de stad Pereslavl-Zalesski in de oblast Jaroslavl. In 1933 werd de kerk verwoest in een brand; nadien werd ze heropgebouwd.
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Porechie-Rybnoe in de oblast Jaroslavl
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Shosha in de oblast Tver
  • Heilige Nikitakerk in de gemeente Sofyino in de oblast Moskou
  • Heilige Nikitakerk in de stad Veliki Novgorod in de oblast Novgorod.

• Servië. Meerdere kerken in Servië zijn toegewijd aan Niketas de Goth.

• Wit-Rusland
  • Heilige Nikitakerk in Zdzitava in de gemeente Žhabinka in de oblast Brest.