Nieuw Gastel
Opgegeven reden: Een paar bronnen zouden welkom zijn, want het is nu niet duidelijk waarop de tekst en feiten gebaseerd zijn.
dorp, heerlijkheid in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Coördinaten | 51°36'43,9"NB, 4°29'17,6"OL | ||
| Overig | |||
| Voormalige gemeente | 1551 - 1583 | ||
| Foto's | |||
 | |||
| Nieuw Gastel op de Gastelse kaart (1565) | |||
| |||
Nieuw Gastel (1551-1583) is een verdronken dorp en een voormalige heerlijkheid (1551-1811) bij Oud Gastel. Het dorp lag ten noordoosten van Oud Gastel bij de kruising van de Barlaqueseweg en de Sint Antoinedijk in de Nederlandse provincie Noord-Brabant.
Geschiedenis
Nieuw Gastel werd gesticht nadat de gorzen en aanwassen rondom Gastel in 1551 bedijkt werden in de polder ‘Heer Jansland, gezegd Nieuw Gastel’. De polder kreeg de naam van Jan IV van Glymes die van 1550 tot 1567 markies was van Bergen op Zoom. Na de stichting van het nieuwe dorp veranderde de naam Gastel in Oud Gastel.
Het dorp werd ingericht op de grond van de markies van Bergen op Zoom, op diens initiatief. Het is een voorstraatdorp van het Flakkeese type maar wijkt hier van af omdat de Voorstraat/Kerkpad met de kerkring haaks op de weg stond en niet op de dijk.[1] Aan beide zijden van de Barlaqueseweg waren acht percelen ingericht waarvan er dertien direct na de inpoldering bebouwd werden.[2] De onbebouwde percelen werden verhuurd voor beweiding. De kerk werd direct na de inpoldering gebouwd. Dit was waarschijnlijk een klein stenen gebouw.
In 1566 werd de veerverbinding tussen Dordrecht en Oudenbosch verplaatst naar Nieuw Gastel vanwege klachten over de schippers van Oudenbosch. Deze verbinding was een belangrijke schakel in de route naar Antwerpen. Het is niet duidelijk of het veer ook meer bedrijvigheid en welvaart bracht naar Nieuw Gastel. Het bleef namelijk nog mogelijk om na Nieuw Gastel toch nog uit te stappen in Oudenbosch waar betere wegen en voorzieningen waren.[3]
In 1573 werd de omgeving onveilig gemaakt door de watergeuzen en in 1583 werden op twee plekken door het Staatse leger de dijk doorgestoken. Een van die plekken is de weel of het ‘gat’ van het huidige Stampersgat, de andere lag net ten oosten van Nieuw Gastel. De polder werd vanwege het strategisch belang opzettelijk onder water gehouden en kon pas in 1596 weer bedijkt worden. Het dorp werd hierna niet meer herbouwd, maar er was misschien nog wel sprake van een kerkruïne. De percelen van het dorp werden hierna gebruikt als bouwland; het kerkpad en de kerkring bleven nog lang bestaan, waarschijnlijk tot ca. 1795.
Alle grond buiten de Oudendijk rondom Oud Gastel en binnen de nieuwe polder werd deel van de heerlijkheid en parochie van Nieuw Gastel. Beide dorpen hadden een eigen kerk, pastoor en gemeentebestuur. Ook nadat Nieuw Gastel tussen 1583 en 1596 onder water had gestaan en niet meer werd herbouwd bleven de twee heerlijkheden apart van elkaar bestaan. Pas vanaf ca. 1780 werden de vergaderingen van beide samen gehouden en in 1811 zijn beide heerlijkheden samengevoegd tot één gemeente, Oud en Nieuw Gastel.
- ↑ van As, Sietze (28-08-2025). Op de rand van het zand: Landschapsgeschiedenis van het oude land en de nieuwe polder van Gastel (West-Brabant) vóór 1620. Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, p. 88-91.
- ↑ Delahaye, Albert (1970). 10. Heer Jansland gezegd Nieuw Gastel. Archivariaat "Nassau Brabant", p. 22-28.
- ↑ van Langen, Br. Christoforus (1942). Het wijtvermaerde veer van Oudenbosch op Dordt.. Jaarboek de Ghulden Roos 2