Nelissen Steenfabrieken

Het bedrijf werd in 1921 opgericht door Alfons Nelissen als antwoord op de grote vraag naar bouwmaterialen voor de wederopbouw na de Eerste Wereldoorlog. De locatie in Kesselt werd gekozen vanwege de aanwezigheid van löss (Limburgse klei). In de beginfase werkte Alfons Nelissen op de gronden van zijn schoonvader in Kesselt kortstondig samen met Jaak Vandersanden, zijn schoonbroer. Deze samenwerking eindigde rond 1925, waarna beiden hun eigen zelfstandige steenfabrieken uitbouwden in de regio^[1].

Alfons Nelissen, vader van een kroostrijk gezin van acht kinderen, betrok al snel de volgende generatie in de onderneming. De taken werden verdeeld en in 1937 breidde het bedrijf uit met een tweede fabriek in Tienen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde deze vestiging een cruciale rol. Na het bombardement op de dorpsschool in Kesselt in mei 1940, werd de jongste zoon, Julien Nelissen (toen 10 jaar oud), naar Tienen gestuurd. Hij werd daar opgevangen door zijn oudste zus Celine Nelissen en haar echtgenoot Mathieu Pacquay, die de dagelijkse leiding hadden over de Tiense steenfabriek.

Terwijl de hoofdvestiging in Kesselt onder leiding van de oudste zoon Mathieu Nelissen bleef, nam Julien later de leiding over in Tienen. Het noodlot sloeg echter toe toen Mathieu Nelissen op 44-jarige leeftijd onverwacht overleed (1957). Dit versnelde de intrede van de derde generatie in Kesselt, met name zijn zoon Gaston Nelissen. De vestiging in Tienen bleef actief tot 1986, waarna alle activiteiten werden geconsolideerd op de site in Kesselt.

Technologisch evolueerde het bedrijf van tijdelijke veldovens naar de bouw van een Ringoven (Hoffmann-oven), waardoor het hele jaar door geproduceerd kon worden. Hoewel de ringoven later plaatsmaakte voor moderne tunnelovens, is de oorspronkelijke industriële schoorsteen bewaard gebleven door het bedrijf behouden als herkenbaar baken en eerbetoon aan de vroege industriële activiteiten op de site.

Vanaf de jaren '60 en '70 werd het productieproces verder gemechaniseerd met de introductie van geautomatiseerde handvormmachines, hoewel het esthetische principe van de handvormsteen behouden bleef.

Het bedrijf kenmerkt zich als een typisch familiebedrijf. Sinds 2014 staat de vierde generatie aan het roer, vertegenwoordigd door drie CEO's: Carlos Jorissen, Burt Nelissen en Joeri Gevers^[2].

Nelissen is gespecialiseerd in de eigen productie van gevelstenen volgens de handvormmethode. Het gamma omvat meer dan 100 kleuren en diverse formaten.

Het bedrijf voert een strategie gericht op de stapsgewijze verduurzaming van het productieproces. De focus ligt hierbij op de transitie naar energiezuinigere technieken en het terugdringen van de CO₂-uitstoot. In het kader van deze energietransitie onderzoekt de onderneming de haalbaarheid van alternatieve brandstoffen, waaronder de overschakeling van aardgas naar waterstof voor het bakproces.^[9][10]

De realisatie van deze duurzaamheidsambities is mede afhankelijk van externe factoren, zoals de evolutie van het stikstofdossier in Vlaanderen en de beschikbaarheid van de benodigde infrastructuur voor nieuwe energiedragers.^[10][11] Naast procesinnovatie zet het bedrijf in op dematerialisatie; door de productie van slankere formaten (zoals de N70-reeks) wordt het grondstofverbruik per vierkante meter gevel verlaagd.

Tijdens de ontginningswerkzaamheden in de leemgroeves worden regelmatig historische restanten aangetroffen. Een significante vondst vond plaats in 2008, toen werknemers stootten op de resten van een Dornier Do 17, een Duitse bommenwerper die op 10 mei 1940 neerstortte nabij de Meulenweg in Kesselt. Diverse onderdelen zijn geconserveerd en opgenomen in de collectie van de Brick Academy. De motor van het vliegtuig is in bruikleen gegeven aan het museum in de Brug van Vroenhoven.

Daarnaast illustreren incidenten de impact van het oorlogsverleden op de grondstoffenwinning. Zo werd de productie in augustus 2020 stilgelegd nadat veiligheidssystemen een niet-ontplofte bom detecteerden in klei die werd aangevoerd uit een groeve in het Duitse Beek (Noordrijn-Westfalen). De ontmijningsdienst DOVO heeft het explosief destijds veilig op het terrein tot ontploffing gebracht^[17].

Bakstenen van Nelissen zijn toegepast in diverse grootschalige en historische projecten:

• IJzertoren (Diksmuide): Restauratie van het vredesmonument^[18][19].
• Koning Boudewijnstadion (Brussel): De renovatie van het nationale stadion (1995) was een pioniersproject in België voor het verlijmen van gevelstenen^[18][20].
• Quartier Bleu (Hasselt): Levering van meer dan een miljoen projectstenen^[21].
• LABIOMISTA (Genk): Partner voor de ruwbouw van het onthaalgebouw 'The Ark' en de studio 'The Battery'. De specifieke zwarte gevelsteen vormt hier een architecturale verwijzing naar het lokale mijnverleden^[22][23].