Nysa (Polen)

Nysa

Stad in Polen
Situering
Woiwodschap	Opole
District	Powiat Nyski
Gemeente	Nysa
Coördinaten	50° 29′ NB, 17° 20′ OL
Algemeen
Oppervlakte	27,5 km²
Inwoners (2005)	47.793 (1738 inw./km²)
Overig
Postcode	da 48-300 a 48-304
Identificatiecode	16070
Kentekenplaat	ONY
Website	http://www.nysa.eu/
Foto's
Portaal    Polen

Nysa (Duits: Neisse) is een stad in het Poolse woiwodschap Opole, gelegen in de powiat Nyski. De oppervlakte bedraagt 27,5 km², het inwonertal 47.793 (2005). Voor 1945 was de stad bekend als Neisse in de Duitse provincie Opper-Silezië.

In 1223 werd de stad door bisschop Lorenz van Breslau gesticht. De burgers kwamen uit het noorden van Duitsland en de Nederlanden. De hertogen van Breslau deelden het gezag met de bisschoppen. Na een eeuw strijd kwam er een verzelfstandigd "territorium nisense" onder een vorst-bisschop. In 1344 maakte dat zich los van het Poolse koningschap en werd de koning van Bohemen de leenheer. Legers van de Hussieten verwoestten op hun strooptochten het bisdom tot de verhoudingen in 1526 normaliseerden onder het huis Habsburg, dat toen Bohemen had verworven. De stad met 5.000 inwoners bleef een religieus rooms-katholiek centrum van waaruit de lutherse reformatie werd bestreden, die overal in Silezië terrein won. Een groot aantal kerken, kloosters en scholen concentreerde zich hier en de Jezuïtenorde kreeg een coördineerde rol toebedeeld in het openbaar bestuur. Neisse werd hierdoor het "Silezische Rome" genoemd.

Een eeuw later, in 1622, werd onder de Habsburgers de Contra-reformatie ingevoerd. De stad kreeg te lijden van de Dertigjarige Oorlog en werd daarna met moderne vestigwerken omgeven. In 1729 bouwde vorst-bisschop Franz Ludwig von der Pfalz een nieuw bisschoppelijk paleis, maar de bisschoppen moesten zich na 1742 gaan verhouden tot de Pruisische koning, die Silezië had ingelijfd. Hun macht macht werd grotendeels beperkt tot religieuze zaken en het openbaar bestuur werd ondergebracht in het Pruisisch systeem van provincies en districten. Een Pruisisch garnizoen werd in de stad gelegerd. Een tijdelijk Pruisisch succes was het ongedaan maken van de bezetting van de stad door de legers van Napoleon.

In 1809 werd het bisdom Neisse ondergebracht bij het bisdom Breslau. In de stad met toen 7.000 inwoners kwam textielindustrie en machinebouw tot ontwikkeling. Vanaf 1848 kwamen er spoorwegverbindingen. Aan het eind van de eeuw woonden 25.000 mensen in Neisse.

Voor de stad en de verre omgeving werd het nieuwe Stadttheater (nu de Dom Kultury) met vernieuwende programma’s van belang. De bevolking nam toe, mede door de vestiging van immigranten uit het, in 1921, Pools geworden deel van Opper-Silezië.

Eind maart 1945 werd de stad ingenomen door Sovjet-leger. Zonder strijd gaven de Wehrmacht-commandanten de stad over. Na deze overgave werd de stad leeggeroofd en grotendeels verwoest. De meeste kerken en grotere gebouwen zouden later weer herbouwd worden. Poolse autoriteiten namen het bestuur over.

Eind 1945 woonden nog bijna 9.000 niet gevluchte inwoners in de stad samen met 5.000 nieuw gekomen Poolse bewoners. Duitstalige katholieken konden de Poolse nationaliteit aanvragen maar zij zagen daarvan af en werden gedeporteerd. Tot 1990 groeide de stad, mede na uitbreiding met dorpen in de omgeving tot 50.000 inwoners uit 1990. Daarna trad stagnatie op.

• Station Nysa

Nysa is een economisch bedrijf in het zuidwesten van de provincie Opole, actief in de industrie, handel en dienstverlening. De stad heeft een subzone van de speciale economische zone Wałbrzych "INVEST-PARK", waar zowel binnenlandse als onafhankelijke investeerders samenkomen.^[1]

In 2023 werd een van de industriële installaties samengevoegd: fabrieken voor kathodematerialen voor batterijen voor elektrische voertuigen, gevestigd door de gebruiker IONWAY, een joint venture van Umicore en PowerCo (Volkswagen Group). De waarde van de investering wordt geschat op ongeveer 8 miljard PLN en er werken ongeveer 900 mensen mee.^[2]

De economische ontwikkeling van de stad heeft invloed op de lokale arbeidsmarkt.^[3] Volgens gegevens van het arbeidsbureau van Nysa bedroeg het percentage in het district Nysa eind oktober 2024 6,9%^[4], wat een indicatie is van de jarenlange operationele bekendheid.

• Martin Helwig (1516–1574), de eerste cartograaf van Silezië
• Kaspar von Logau (1524–1574), vorst-bisschop van Breslau
• Johannes Ferinarius (Wildpräter) (1534–1602), calvinistisch theoloog, hoogleraar in Marburg
• Johann Georg Carl von Hannig (1709–1784), veldmaarschalk in het Habsburgs-Oostenrijkse leger
• August Wilhelm von Neumann-Cosel (1786–1865), generaal in het Pruisische leger
• Rudolf von Krosigk (1817–1874), generaal in het Pruisische leger
• Maria Merkert (1817–1872), mede-stichtster van de congregatie van de Zusters van de Heilige Elisabeth, heilig verklaard in 2007
• David August Rosenthal (1821–1875), arts in de armenzorg van Breslau, bekeerde zich als jood tot het katholicisme
• Emanuel Oskar Deutsch (1831–1872), oriëntalist, vertaler van het Hebreeuws en Chaldeeuws naar het Duits en het Engels
• Günther von Pannewitz (1857–1936), generaal in het Duits-keizerlijke leger
• Thaddäus von Jarotzky (1858–1936), generaal in het Duits-keizerlijke leger
• Otto Feige (1882–1951), admiraal van de Kriegsmarine
• Max Herrmann-Neiße (1886–1941), expressionistisch dichter en essayist, vluchtte in 1933 naar Engeland
• Franz Jung (1888–1963), expressionistisch schrijver en communist spartakist, overleefde in nazi-concentratiekampen
• Walter Schramm (1895–1966), theaterregisseur en DEFA filmer in de DDR
• Bernhard Grzimek (1909–1987), zoöloog en publicist
• Konrad Bloch (1912–2000), Nobelprijswinnaar biochemie (1964), vluchtte in 1934 naar Amerika