Nderit-aardewerk

Nderit-aardewerk
Klassiek-Nderit randscherf van de megalithische site Lothagam-noord, Noordwest-Kenia. De bovenste afbeelding toont het buitenoppervlak, de onderste afbeelding het binnenoppervlak.
Regio	Kenia, Tanzania
Periode	Savanne-pastoraal neolithicum
Datering	5000-4500 BP
Typesite	Nderit
Portaal    Archeologie

Nderit-aardewerk is een type aardewerk dat is gevonden op sites in Afrika, met name in Tanzania en Kenia. Nderit-aardewerk, in het Engels ook bekend als Gumban A ware, werd voor het eerst gedocumenteerd door Louis Leakey in de jaren 1930 op sites in de Centrale Grote Slenk van Kenia. Stijlkenmerken van in de Grote Slenk gevonden Nderit-aardewerk zijn onder meer een decoratie van mandwerk-achtige en driehoekige markeringen. Het vaatwerk hier heeft ook een sterk gekerfde binnenzijde zonder duidelijk patroon. Nderit-aardewerk is een voorbeeld van de overgang van Saharaans Wavy Line Pottery uit het vroege Holoceen naar de mandvormige ontwerpen uit het midden-Holoceen. Op Nderit-aardewerk aangetroffen lipidenresten werden gebruikt om de voedselproducten te analyseren die door de vroege veehoudersgemeenschappen daarin werden bewaard.

Het meeste Nderit-vaatwerk heeft een scherf met een korrelige, goed gesorteerde magering met middelgrof tot grof zand. Op de megalithische Jarigole-site werd ook een zachter scherftype gevonden. Het soort zand dat werd gebruikt bij de productie van Nderit-aardewerk kende een aanzienlijke mineralogische diversiteit. Nderit-aardewerk dat in de buurt van het Turkanameer is gevonden heeft doorgaans een grijze scherfkern, wat kenmerkend is voor technieken waarbij zuurstofarm wordt gebakken.

Nderit-aardewerk omvat een grote verscheidenheid aan vormen, zoals kommen, schalen, potten en flessen. Op de Jarigole-site werden twintig verschillende vormen van Nderit-vaatwerk gevonden.

De buitenkant van klassiek Nderit-vaatwerk is vaak bedekt met afdrukken die lijken op die van mandwerk. Op het meeste Nderit-aardewerk dat op de Jarigole-site is gevonden, zijn aan de buitenkant ingekerfde en gegroefde patronen aangetroffen. De gepolijste, geribbelde patronen op de buitenkant van sommige Nderit-aardewerk lijken op het Wavy Line Pottery en geribbeld aardewerk in de Nijlvallei in het noordoosten van Afrika. Er is ook Nderit-aardewerk gevonden met een rode slibbedekking. Bij gecannuleerd Nderit-aardewerk zijn er over de buitenkant van de potten zich herhalende afdrukken te zien. Deze afdrukken worden gescheiden door diepere kanalen die dwars door het buitenste patroon zijn gekerfd. Veel vaatwerk heeft ook kerven aan de binnenzijde.

Begraafplaatsen waar door Louis Leakey Nderit-aardewerk werd opgegraven zijn onder meer Hyrax Hill, Stable's Drift en de Makalia-begraafplaats De aardewerkscherven van Leakey werden gereconstrueerd om drie potten te voltooien. Een andere vindplaats met Nderit-aardewerk werd ontdekt door John Bartheleme en ligt ten oosten van het Turkanameer. De ontdekkingen van Lawrence H. Robbins in het Turkana-district van Kenia, die in 1972 werden beschreven, tonen scherven van aardewerk met de kenmerkende interne groeven en mandachtige buitenkanten van Nderit-aardewerk. De Nderit-artefacten van Robbins zijn verspreid over de valleien van de lagere Turkwel en Kerio. In Kangatotha, een vindplaats nabij de Turkwel, werd Nderit-aardewerk gevonden met omringende sedimenten van het meer, dat gedateerd kan worden op 4800 jaar geleden. Op de Jarigole-site, een gemeenschappelijke begraafplaats in de buurt van het Turkanameer, werd rijkelijk versierd Nderit-aardewerk opgegraven, samen met diverse voorwerpen voor persoonlijke versiering. Een groot deel van het aardewerk die in Jarigole werd gevonden, had aan de buitenkant mandvormige afdrukken, terwijl andere exemplaren versierd waren met ribbel- en geometrische afdrukken. Een andere vindplaats waar Nderit-vaatwerk en -scherven te vinden zijn, is Dongodien, dat ten noorden van de Jarigole-vindplaats ligt. De scherven die in Dongodien zijn opgegraven, bevatten ook resten van lipiden. Op de megalithische sites van Lothagam-noord en Jarigole werd gepolijst en geribbeld Nderit-aardewerk gevonden.

Sites waar Nderit-aardewerk is gevonden werden materialen als houtskool, struisvogeleieren, aardewerk en menselijke botten met behulp van C14-datering gedateerd. Een van de oudste gedateerde sites van Nderit-aardewerk is de Jarigole-site in het Turkana-bassin. Deze vindplaats bevat struisvogeleieren-kralen die dateren van ongeveer 5045-4840 jaar BP. Op de Lothagam-noord-site, waar Nderit-aardewerk is gevonden, is houtskool aangetroffen gedateerd op circa 4865-4720 BP. De Dongodien-vindplaats in het Turkana-bekken bevat houtskool gedateerd op ongeveer 4835-4530 BP.

Op de begraafplaats van Makalia werden drie half-gehurkte skeletten gevonden samen met Nderit-scherven, scherven van stenen kommen en obsidiaan-werktuigen. Hyrax Hill bevatte ongeveer 19 menselijke skeletten in een gemeenschappelijke begraafplaats, begraven met stenen schotels en ongeveer 1350 aardewerken scherven.

Met gebruik van chemische en isotopenanalyses werden lipideresten ontdekt op Nderit-aardewerk van twee sites in Noord-Kenia, Jarigole en Dongodien. Scherven die op deze sites zijn gevonden, evenals andere aardewerksoorten uit het pastoraal neolithicum afkomstig van sites verder naar het zuiden, bevatten het vroegste bewijs van de verwerking van zuivel, vlees en planten door pastoraal-neolithische samenlevingen in Oost-Afrika.