Balistraat 109

Dit artikel staat op een nalooplijst. Als de inhoud op verifieerbaarheid gecontroleerd is, kan dit sjabloon verwijderd worden. Geef dat ook aan op de betreffende nalooplijst. Bekijk ook de bewerkingsgeschiedenis om te zien of anderen hier al aan gewerkt hebben.

Balistraat 109 is het adres van een drietal geclusterde 19e-eeuwse stadswoningen in de Archipelbuurt van de Nederlandse stad Den Haag. De woningen worden ontsloten door een gedeeld hofje. Deze is toegankelijk via een historische poort vanaf de Balistraat tussen de Laan Copes van Cattenburch en de Sumatrastraat. Het adres maakt deel uit van een beschermd stadsgezicht.

De huizen maken deel uit van een voormalige stalhouderij. De gevels zijn in neorenaissancestijl en dateren van 1887.^[1] Ze werden gebouwd door Johannes Mutters, die zelf nog op Balistraat 103 woonde en in 1896 naar de Jan van Nassaustraat 13 verhuisde, wat ook gebouwd werd volgens zijn ontwerp.

Sinds 1771 had Den Haag al de Frederikskazerne, die net buiten de grachtengordel lag, naast waar nu de Frederikstraat is. Na de komst van het koningshuis werden er nog twee kazernes gebouwd, de Alexanderkazerne (1841–1848) in het Willemspark en de Oranjekazerne (1827) net binnen de grachtengordel. Dit trok veel mensen naar Den Haag, niet alleen militairen maar ook handelaren, kooplui, zadelmakers en paardenhandelaren.

Zo'n paardenkoopman, A G J Mulder, had omstreeks 1890 zijn bedrijf in de Balistraat. Vanaf de straat is een poort zichtbaar waardoor paarden en koetsen naar een binnenplaats konden gaan.^[2] Naast de poort waren twee koetshuizen, bereikbaar vanaf de binnenplaats. Boven de poort was een woning. Aan de westkant van de binnenplaats waren stallen. Er hangen aan de muur nog ringen om paarden vast te maken. Aan de voorgevel zijn nog twee lege plekken waar ooit twee paardenkoppen waren.

Na de paardenhandelaar kwam er een fruithandel, mogelijk van C. M. de Kok, die van een van de koetshuizen een kantoortje maakte en een ontvangstruimte. De stallen werden opslagruimten.

Omstreeks 1914 had de kweker H.M. Velders een groentebedrijf op dit adres, vanwaar zijn producten door groenteventers werden uitgereden.^[3]

In de jaren zestig kwam er een autohandelaar en in de jaren zeventig een lijstenmakerij. In die periode stond er een grote blauwe tent op de binnenplaats. Toen dit bedrijf nog meer ruimte nodig had, verhuisde het, en nam een projectontwikkelaar het project onderhanden. Van de stallen aan de binnenplaats werden drie huisjes gemaakt. De ramen werden vergroot en er kwam nog een verdieping op. De renovatie was in 2005 klaar. Links en rechts van de poort zijn nu twee woningen die al eerder bewoond werden.