Muziek van Madagaskar

Vanaf de 16e eeuw kwamen hier Europese invloeden bij. De Portugezen, Britten en Fransen probeerden zich te vestigen op het eiland. Ook Europese missionarissen reisden af naar Madagaskar. Daarnaast had de Franse koloniale overheersing (vanaf eind 19e eeuw) een sterke invloed. Europese stijlen en muziekinstrumenten (piano, gitaar, accordeon, harmonium, saxofoon) werden hierdoor geïntroduceerd op Madagaskar. Europese muzikale invloeden verspreiden zich onder andere via liturgische muziek en kerkkoorzang (geïntroduceerd door missionarissen), muziekscholen, en de oprichting van een militair orkest in het Merina leger.

De koninklijke hoven van Madagaskar hadden een sterke interesse in kunst en cultuur. Ze droegen bij aan acceptatie en verspreiding van Europese stijlen en muziekinstrumenten zoals piano. Muzikanten gingen de nieuwe muziekinstrumenten gebruiken in combinatie met eigen Malagassische stijlen.^{[1][2][3][4][6][10][11]}

In de landelijke gebieden bleef men tot in de 19e eeuw vooral muziek maken met traditionele instrumenten in traditionele, lokale stijlen.^[1][4]

In de 2e helft van de 20e eeuw ontstonden nieuwe muziekstromingen in Madagaskar, zoals watcha-watcha in het Noorden, tsapiky in het Zuidwesten en salegy in het Noordwesten. Deze nieuwe genres werden sterk beïnvloed door internationale stijlen als benga (Kenia), soukous en rumba (Congo), mbaqanga en town-ship jive (Zuid-Afrika) en Antilliaanse zouk. Muzikanten creëerden nieuwe mengvormen, onder meer door elektrische instrumenten (met name elektrische gitaar) te gebruiken voor traditionele stijlen en ritmes. Mahaleo was in de jaren 1970 de eerste moderne populaire Malagassische band. Deze band mixte softrock en folk-protestsongs met Malagassische ritmes, harmonieën en instrumenten.^{[2][3][4][11][12]}

Sinds de jaren 1980 en 1990 werden diverse Malagassische artiesten en bands succesvol in binnen- en buitenland. Vaak combineerden ze Malagassische stijlen met westerse en Afrikaanse elementen. Hierbij werden ze sinds de jaren 1990 ook geholpen door de westerse belangstelling voor wereldmuziek. Onder meer Rossy, Tarika/Tarika Sammy, D’Gary, Justin Vali, Jaojoby en Régis Gizavo gaven optredens op internationale podia en festivals.^{[2][3][4][13][14][15]}

In dezelfde periode waren in Madagaskar zelf Westerse genres als pop en rock populair. Diverse Malagassische popartiesten en rockbands braken door.^[2] In de late jaren 1990 ontstond er een heavy-metalscene, geïnspireerd door Westerse bands maar diep geworteld in de Malagassische ritmes en cultuur. Via kleine stedelijke podia, met soms geïmproviseerde apparatuur en online connecties creëerden bands en artiesten een sound die de intensiteit van heavy metal combineerde met lokale identiteit. Bands als LohArano en Sasamaso kregen internationale aandacht.

Hiragasy is een mix van muziek, vertelkunst, dans en theater. Het gaat terug tot de tijd van de koninklijke hoven in Madagascar. De eeuwenoude vertelkunst kabary is een belangrijk onderdeel van hiragasy. In hiragasy worden oude wijsheden en morele en culturele waarden doorgegeven, vaak in de vorm van metaforen. Hiragasy optredens vinden plaats tijdens feestdagen of festivals, begrafenissen en zogenaamde famadihana ceremonies, herbegrafenissen van voorouders. De bezetting van hiragasygroepen bevatte oorspronkelijk traditionele instrumenten als valiha en kabosy, en later ook westerse instrumenten als trompet, klarinet, viool en accordeon. Hiragasy werd in 2023 door de UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed.^{[1][2][4][16]}

Salegy is de meest populaire en internationaal meest bekende dans- en clubmuziek uit Madagascar. Het ontstond rond de jaren 1960 in het Noorden van Madagascar, met name onder de sakalava bevolking. Het genre werd daarna ook populair in de rest van het land. Een van de meest bekende muzikanten uit het genre is Eusèbe Jaojoby. Ninie Doniah werd de eerste succesvolle vrouwelijke ster in het genre. Salegy is snelle, ritmische dansmuziek met vocale harmonieën. Instrumenten in het genre zijn onder andere gitaar, keyboard of orgel, accordeon en percussie/drums.^{[2][17][4][18]}

Tsapiky is een muziekgenre uit de Toliara regio in het zuidwesten van Madagascar. Het is snelle, ritmische dansbare muziek waarbij de elektrische gitaar een belangrijke rol speelt. Tsapiky wordt traditioneel vooral gespeeld tijdens begrafenissen, maar ook tijdens bruiloften en besnijdenissen. Tijdens ceremonies, die dagen kunnen duren, wordt non-stop tsapiky gespeeld, totdat musici en aanwezigen in een trance raken. Tsapiky heeft met name in de genoemde regio een brede populariteit onder verschillende bevolkingsgroepen. Ook wisten sommige bands of musici succes te boeken in andere delen van Madagascar. Bekende gitaristen in het genre zijn Damily, Teta en Pascal.^{[19][20][21][22]}

De valiha wordt wel gezien als het nationale instrument van Madagaskar. Het is een van de oudste Madagaskische instrumenten en komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië. De valiha, een buisvormige stokciter, wordt meestal gemaakt van een bamboestam, met (meestal rond de 20) snaren van bijvoorbeeld bamboeschors of vislijn. Vooraanstaande musici zijn onder andere Sylvestre Randafison, Rajery, Justin Vali en Mama Sa.^{[1][2][4][23]}

De marovany is een ander citer-achtig instrument. Het is een soort koffervormige houten kist met snaren aan beide kanten, bespeeld met beide handen. Een bekende bespeler van dit instrument is Rakotozafy.^[2][4]

De Jejy of jejo voatavo is een soort citer-achtig instrument. Het is een hals of boog met snaren bevestigd op een klankkast van kalebas.^[1][2][23]

De kabosy is een rechthoekig luit- of mandoline-achtig instrument met een lange hals. Het stamt vermoedelijk af van de Arabische luit. Het heeft vier tot zes (en soms minder) snaren, die zijn gemaakt van bijvoorbeeld visdraad of ijzerdraad. Bekende musici zijn Jean Emilien en Babata.^{[1][2][4][10]}

De lokanga is een soort viool met meestal ongeveer 3 snaren. Er zijn ook andere, bijvoorbeeld stokciter-achtige, snaarinstrumenten waarvoor de term lokanga wordt gebruikt.^[2][23]

De sodina is een Malagassische fluit. Er zijn diverse varianten (kort of lang, gemaakt van bamboe, hout of riet enzovoort). Een bekend meester op het instrument is Rakoto Frah.^[1][2][23]

Andere Malagassische blaasinstrumenten zijn de anjomara en kabiry (hobo's, Arabische oorsprong), de anjombona (trompet), en de antsiva (hoorn)^{[1][23][24][25]}

Madagaskar kent vele percussie-instrumenten, waaronder amponga trommels, de bekiviro vaastrommel, lijsttrommels, kleppers en ratels.^[1][4][26]

De Katiboky of atranatra is een xylofoon-achtig instrument. De herkomst van het instrument is niet precies duidelijk, er zijn aanwijzingen voor zowel Oost-Afrikaanse als Zuidoost-Aziatische oorsprong.^[1][2][27]