Mount Wrangell

Mount Wrangell
Hoogte	4317 m
Coördinaten	62° 0′ NB, 144° 1′ WL
Ligging	Alaska
Gebergte	Wrangellgebergte
Prominentie	1711 m
Type	schildvulkaan
Mount Wrangell in 1902
(en) Global Volcanism Program, Smithsonian Institution
Portaal    Aardwetenschappen

Mount Wrangell (Ahtna: K’ełt’aeni, of K’ełedi bij een uitbarsting) is een schildvulkaan in het Wrangellgebergte en het Wrangell Volcanic Field in de Amerikaanse staat Alaska. De vulkaan heeft een hoogte van 4317 meter boven de zeespiegel en is onderdeel van het Wrangell–St. Elias National Park and Preserve.

Wrangell was de eerste hoge vulkaan in het Wrangellgebergte die beklommen werd. De top kan worden bereikt per vliegtuig met skiuitrusting.

Het schild rijst meer dan 3700 meter boven de Copper River in het zuidwesten uit. Het volume bedraagt meer dan 920 km³, wat hem meer dan twee keer zo zwaar maakt als Mount Shasta in Californië, de grootste stratovulkaan in de Cascade Range. De vulkaan heeft een geschiedenis van uitbarstingen die teruggaat van het Pleistoceen tot het Holoceen.

De moderne Mount Wrangell ligt op de overblijfselen van een vulkaan uit het midden van het Pleistoceen en heeft een uitbarstingsgeschiedenis die zich uitstrekt van 750.000 jaar geleden tot kleine freatische uitbarstingen in 1884. De schildvulkaan heeft een met ijs gevulde caldeira van 4 bij 6 kilometer in diameter op de top van Wrangells brede top. De caldeira werd blijkbaar gevormd door verzakking in plaats van grote explosieve uitbarstingen. De caldeira wordt op zijn beurt omringd door drie kleine kraters, die vaak fumarolische activiteit vertonen met stoompluimen die soms van een afstand te zien zijn. De hoofdtop bevindt zich aan de noordkant van de caldeira, terwijl de westelijke top oprijst tot 4271 meter. Het topgebied boven 4000 meter is meer dan 3 bij 8 kilometer groot. Een zeer grote sintelkegel, de 3965 meter hoge Mount Zanetti, rijst bijna 300 meter boven de noordwestelijke flank van Wrangell uit en is de bron van enkele lavastromen.

Wrangell is de enige vulkaan in het Wrangell Volcanic Field die historisch geregistreerde uitbarstingen heeft gehad, meestal in de vorm van kleine stoom- en asexplosies. Meldingen van activiteit zijn geregistreerd in 1784 en 1884-1885. De uitbarsting van 1784 en een andere die in 1760 zou hebben plaatsgevonden, worden betwist. De uitbarsting van 1884-1885 werd gemeld door de lokale goudzoeker Jon Bremner. Een rapport uit 1890 vermeldt een zichtbare gloed. Wrangell stoot ook af en toe as uit, die de sneeuw op de top bedekt. Het grootste deel van de berg werd gevormd door grote lavastromen van 600.000 tot 200.000 jaar geleden. Men denkt dat de caldeira op de top in de afgelopen 200.000 jaar is ingestort, mogelijk zelfs 50.000 jaar geleden. Mount Zanetti is ongeveer 25.000 jaar oud.

De hoeveelheid geothermische warmte die door Wrangell werd uitgestoten, nam toe tussen de jaren 1950 en 1980, wat de mogelijkheid van een toekomstige uitbarsting vergroot. De warmtestroom was hoog genoeg om het ijs rond de kraters te doen smelten en ijsgrotten en kleine meren in de noordelijke krater te creëren, waarbij in 1986 ongeveer 100 miljoen kubieke meter ijs gesmolten was. Sindsdien is de warmteafgifte afgenomen en heeft zich weer ijs gevormd.

Mount Wrangell is bijna volledig bedekt met een ijsveld dat jaar na jaar blijft bestaan. De grootste gletsjer op Wrangell is de Nabesna Glacier, de bron van de rivier de Nabesna. Andere gletsjers op Mount Wrangell zijn onder andere de Cheshnina Glacier, de Chetaslina Glacier, de Chichokna Glacier, de Dadina Glacier en de Copper Glacier.

De Ahtna-bevolking noemt de vulkaan K'elt'aeni, "hij die het weer beheerst", met de alternatieve naam Uk'eledi, "degene met rook erop" wanneer hij actief is.

Mount Wrangell [rang-guhl] is vernoemd naar de Russische admiraal Ferdinand von Wrangel, gouverneur van Russisch-Amerika van 1830 tot 1836. Op sommige kaarten van vóór 1900 werd Wrangell aangeduid als Mount Tillman.