Moses Hess

Moses Hess (Bonn, 21 januari 1812 – Parijs, 6 april 1875) was een Duits filosoof. Hij geldt als een van de grondleggers van het moderne ethisch socialisme en het zionisme.

Hess werd geboren in een Joods gezin. Zijn vader bezat een kleine fabriek in Keulen en gaf zijn zoon een orthodoxe opvoeding. Hij weigerde een functie in de familiezaak en vertrok op zijn twintigste naar Parijs, waar hij gedurende dertig jaar in armoede zou leven. Hij was medeoprichter van de Rheinische Zeitung, waaraan ook Karl Marx meewerkte. Omdat hij vanwege zijn radicale standpunten niet naar Pruisen kon terugkeren, werkte hij als correspondent vanuit Parijs voor die krant. Hij schreef een tijdlang onder de naam Moritz Hess, maar veranderde dit later terug naar zijn Joodse voornaam Moses.

Aanvankelijk kwam hij op voor een communisme in navolging van Gracchus Babeuf. Later pleitte hij voor een ethisch communisme. Zijn ontwerp voor een communistisch manifest (1847) vormde een grote inspiratiebron voor Friedrich Engels en Karl Marx. Hess formuleerde de theorie van een klasseloze maatschappij terwijl Marx uitging van de heerschappij van de proletarische klasse. Marx en Engels bespotten ook wat zij het "sentimentele en idealistische communisme" van Hess noemden, die opkwam voor de gerechtigheid en de menselijke gelijkheid.

Pas in 1861 kon hij na een politieke amnestie terugkeren naar Pruisen. In 1867 was hij afgevaardigde van de Berlijnse arbeiders bij de Eerste Internationale.

Hess pleitte ook voor de gelijkberechtiging en gelijkheid van alle volkeren. Vanaf de jaren 1850 richtte Hess zich zo ook op het Joodse vraagstuk, waar hij eerder had gedacht dat de Joden volledig moesten opgaan in de heersende cultuur. Na de Italiaanse eenmaking zag hij een mogelijkheid tot eenmaking van het Joodse volk met Jeruzalem als hoofdstad. Zijn vroege zionisme werd zowel door de liberale als door de orthodoxe Joden afgewezen.

• Heilige Geschichte der Menschheit (1837)
• Rom und Jerusalem. Die letzte Nationalitätsfrage (1862)

• Moses Hess Projects. Website van Moses Hess Projects.