Mirasaura

Mirasaura is een klein dier, nog geen dertig centimeter lang.

De beschrijvers hebben een aantal onderscheidende kenmerken vastgesteld. Twee daarvan zijn autapomorfieën, unieke afgeleide (dus nieuwe) eigenschappen, in dit geval ten opzichte van die Diapsida welke niet tot de Sauria behoren. De voorste delen van de tanden zijn geheel tandeloos. Er zijn vierentwintig ruggenwervels.

Daarnaast is er een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken. Langwerpige aanhangsels van de huid steken omhoog van de voorzijde van de romp uit. De snuit is lang en smal. Het schedeldak is gewelfd. Het bovenkaaksbeen is verticaal laag. De voorhoofdsbeenderen zijn vooraan sterk ingesnoerd. De oogkassen zijn naar voren gericht. Het wandbeen is overdwars breed. De romp is langwerpig en tonvormig. Er zijn zeven halswervels. De halswervels hebben hypapofysen, centrale richels op de voorste onderzijde. Nekribben en buikribben ontbreken. De chevrons, de uitsteeksels op de onderzijden van de staartwervels, vormen matig lange stekels. Het schouderblad is nauw en langwerpig. De polsbeenderen missen een verlenging richting onderarm. Het darmbeen van het bekken heeft een hoog schuin naar voren en boven gericht blad. De voetklauwen zijn groot en gekromd.

De schedel van Mirasaura is relatief klein. De snuit is smal in bovenaanzicht en taps toelopend. In zijaanzicht geldt dit nog sterker zodat de snuit lager is dan breed. Zo ontstaat een delicate pincetvormige punt. In de praemaxillae staan geen tanden. De snuit is iets naar boven gebogen. Ook de voorste onderkaak is tandeloos, zeer laag en naar boven gebogen. Een fenestra mandibularis ontbreekt. Het bovenkaaksbeen is eveneens een lage dunne structuur. Waar praemaxilla en bovenkaaksbeen elkaar raken, begint een langwerpig neusgat dat doorloopt tot vlak bij de oogkas en middenin vrij hoog is. De neusgaten worden vooraan gescheiden door achterste takken van de praemaxillae en achteraan door smalle neusbeenderen. Het neusbeen heeft achteraan een neergaande tak die door een inkeping gescheiden is van het hoofdlichaam, welke inkeping de achterste bovenhoek vormt van het neusgat. Vóór de oogkassen liggen plaatvormige elementen waarvan de identiteit onzeker is. Een fenestra antorbitalis ontbreekt. De oogkassen zijn zeer groot en iets naar voren gedraaid. Het schedeldak is bol gewelfd, vooraan bestaand uit brede voorhoofdsbeenderen en achteraan uit wandbeenderen die elkaar overdwars raken in een rechte lijn. Het geheel maakt een sterk vogelachtige indruk wat verklaart waarom de BAND, de kleine groep wetenschappers die in de jaren negentig in het debat over de oorsprong van de vogels meenden dat die geen dinosauriërs waren, een standpunt at tegenwoordig geheel verouderd is, onder zulke vormen alternatieve vogelvoorouders zocht. Het achterhoofd helt 40° naar achteren. Het jukbeen raakt het quadratum niet zodat het onderste slaapvenster onderaan niet gesloten is, zoals bij veel basale Diapsida. Het verhemelte draagt pterygoïde tanden.

De nek is korter dan de schedel, robuust en hol naar boven gekromd. De wervels staan een grote beweeglijkheid toe doordat hun gewrichten zadelvormig zijn wat heterocoelie genoemd wordt. De voorste rug is ook hol, maar gaat dan plots over in een hoge bochel. Ook daarachter zijn de doornuitsteeksels eerst hoog en plaatvormig, maar worden al snel lager en naar achteren gericht. De romp is langwerpig en vrij laag, overgaand in een tamelijk korte grijpstaart die matig hoog is. De ribben hebben een enkele kop. Er zijn twee sacrale wervels. De ledematen zijn relatief kort. De ellepijp is niet extreem halvemaanvormig vergroot, maar bezit een processus olecrani. Het darmbeen steekt niet duidelijk achter het heupgewricht uit. Er is een grijpvoet aanwezig waarvan de voorlaatste kootjes verlengd zijn.

Op het midden van de voorste rug staat een reeks langwerpige "aanhangsels" (appendages genoemd hoewel er geen aanwijzingen zijn dat ze hangen) of uitstulpingen van de huid. Deze vertakken zich niet en overlappen elkaar strak. Naar achteren nemen ze geleidelijk in hoogte af. Het voorste "aanhangsel" is het hoogst, viermaal langer dan de achterste. Hij is ook het overdwars smalst. Er is geen bewijs dat ze een op een overeenkomen met de wervels. Bij het holotype zijn er zestien "aanhangsels"; de grootste kam bewaart er twintig. Het voorste element heeft een bolle voorrand, het achterste een holle achterrand. De "aanhangsels" zijn onderaan smal met evenwijdig lopende randen. Bovenaan worden ze breder en krommen naar achter. Het onderste deel maakt voor in de reeks twee derden van de hoogte uit, achter in de reeks vermindert dat. Het onderste deel is horizontaal verdeeld in drie banden. Ook het bovenste deel heeft drie horizontale sectoren. Twee laminae, voor en achter, worden verdeeld door een middelste structuur. De laminae zijn ongelijk gevormd met de voorste iets smaller dan de achterste. De middenstructuur is lastig te interpreteren. Hij kan de zichtbare vorm hebben van twee dicht bij elkaar gelegen min of meer evenwijdige lijnen waarvan de voorste donkerder is. Naar boven toe wordt de middenstructuur breder. Ook de randen van de laminae zien er uit als donkere strepen evenwijdig aan de middenstructuur.

De middenstructuur heeft veel wetenschappelijke belangstelling gewekt, vooral omdat de donkere kleur verklaard zou kunnen worden door de aanwezigheid van organisch materiaal. Dat kan van Mirasaura zelf zijn of van bacteriën die de oorspronkelijke weke delen omgezet hebben. De strepen zijn onderzocht met een scanning-elektronenmicroscoop (SEM) en door middel van energiedispersieve röntgenspektroscopie. Daarbij bleek dat ze een hoog gehalte aan koolstof bezitten wat de organische hypothese bevestigt. Daarnaast zijn er sporen van ijzer, nikkel, koper en mangaan. Hierbij bleek ook dat de lijnen aan de randen van de verschillende structuren opstaande richels zijn. Doordat de fossiele afzettingen niet heel duidelijk gelaagd zijn, zijn de bovenste uiteinden van de "aanhangsels" vaak niet goed gedefinieerd zodat hun precieze vorm onzeker is.

Bij de meeste "aanhangsels" zijn duidelijke rimpels of vouwen, rugae, zichtbaar. Onderaan liggen die vooral op de centrale band en zijn horizontaal of gebogen gericht, in boven elkaar geplaatste reeksen. Bovenaan zijn ze vaker schuin omhoog of omlaag gericht. De vouwen zijn niet sterk gestructureerd en vormen geen vertakkingen of verdelingen van de "aanhangsels". Het lijkt erop dat ze bij leven plooibaar waren gezien een grote variabiliteit aan kreuken. Bij Longisquama schijnt de toestand gelijkend te zijn, ondanks de geheel andere wijze van preservering als opvulsels. Deze structuren zouden een min of meer regelmatige richelsculptuur kunnen hebben gevormd zoals bij sommige huidige hagedissen en schubdieren. Een alternatieve verklaring is dat ze een tafonomisch artefact zijn veroorzaakt door een verschrompeling van een hoornlaag door uitdroging na de dood gevolgd door een verharding van het omringende sediment.

Sinds 2008 zijn er gefossiliseerde melanosomen gemeld, organellen die zwart pigment bevatten, die informatie verschaffen over de kleurtekening bij sommige uitgestorven dieren zoals dinosauriërs. Deze zijn via SEM-technieken ook bij Mirasaura aangetoond en bleken op sommige punten vrij talrijk of clusters vormend. Ze zijn eirond of staafvormig, gemiddeld 1143 nanometer lang en 412 nm breed. Ze overlappen in langwerpigheid maar in geringe mate met de melanosomen in de haren van moderne zoogdieren en nauwelijks met de melanosomen in de huid van moderne basale reptielen, maar overlappen met het ruime bereik van de veren van moderne vogels (die ook reptielen zijn).