Michel François
| Michel François | ||||
|---|---|---|---|---|
| Persoonsgegevens | ||||
| Geboren | Sint-Truiden, 1956 | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Beroep | kunstschilder, beeldhouwer,[1][2][3][4] installatiekunstenaar,[5][3] fotograaf,[1][2][4][6] videokunstenaar,[7][8] videograaf,[2] decorontwerper, lichtontwerper, uitvoerend kunstenaar, persfotograaf[9] | |||
| Werkveld | podiumkunst | |||
| Oriënterende gegevens | ||||
| Bekende werken | Lieu-dit | |||
| Werklocatie | Amsterdam,[1] Brussel[1] | |||
| RKD-profiel | ||||
| ||||
Michel François (Sint-Truiden, 1956) is een Belgische hedendaagse conceptuele kunstenaar. Hij werkt met de meest diverse kunstvormen, waaronder sculpturen, video's, foto's, drukwerk, schilderijen, tekeningen, ontwerpen van theaterdecors, perfomances en installaties. Zijn tentoonstellingen worden gekenmerkt door onderlinge verbanden tussen diverse kunstvormen. Hij woont en werkt in Brussel.
Jeugd en opleiding
Michel François is geboren in Sint-Truiden, maar groeide op in Brussel. Zijn moeder was een beeldhouwster en danseres afkomstig uit Winterslag, zijn vader was een kunstschilder afkomstig uit Luik. François was reeds van in zijn jeugd bezig met kunst, waarin de verschillende kunstdisciplines die hij thuis zag een invloed hadden op zijn latere werk.[10][11]
Na zijn middelbare school volgde hij toneel aan het INSAS, de Franstalige Brussele school voor film-, tv- en theateropleiding, maar maakte deze opleiding niet af. Hij volgde een jaar keramiek aan de kunstacademie van Bosvoorde en vertrok daarna voor een jaar op wereldreis. Daarna volgde hij van 1979 tot 1982 grafische kunst aan de Ecole de Recherche Graphique (ERG) in Brussel.[12]
In 1979 werd hij de partner van de kunstenares Ann Veronica Janssens, ze kregen twee kinderen, de latere antropologe en filmmaakster Justine François (1985) en de latere actrice Léone François (1991).[13] Michel François en Ann Veronica Janssens gingen later uit elkaar, ze hadden elk hun eigen artistieke praktijk, maar bleven regelmatig samenwerken en tentoonstellen.[14] In 2022 verwierf het Museum M een van hun gemeenschappelijke werken.[15]
Beginjaren
Rond 1980 vestigde Michel François zich als kunstenaar. Wanorde en ambiguïteit waren kenmerkend voor die periode.[12] Zijn eerste kunstwerk dat de aandacht trok, Appartement à louer uit 1980, bestond uit een lange en smalle ruimte achter een raam in een Brusselse straat die kon bezocht worden door toeschouwers en waarin andere kunstenaars gedurende een aantal dagen verbleven.[16][13]
Michel François werd al snel een veelgevraagde kunstenaar in diverse galerieën in België en voor tentoonstellingen zoals in het Museum van Elsene, Bozar, Muhka en kunstencentrum Vooruit. In het buitenland kwam hij onder andere aan bod in het Stedelijk Museum Amsterdam, de galerie Maeght in Parijs en op tentoonstellingen in Québec, Madrid, Venetië, Keulen, Viterbo en Maastricht.
Internationale doorbraak
François kwam voor het eerst internationaal in de aandacht met zijn deelname in 1992 aan Documenta IX in Kassel onder leiding van Jan Hoet.[11] Hetzelfde jaar kreeg hij zijn eerste solotentoonstelling in Bozar in Brussel met als titel "Le Monde et les bras".[17]
In 1994 naam François deel aan de Biënnale van Sao Paulo in Brazilië, waar hij opviel met zijn affiches die aan twee kanten bedrukt waren.[16] Zijn ervaringen in Brazilië leidden tot het maken van mixed media installaties bestaande uit de meest diverse voorwerpen zoals hout, baksteen, blikjes, flessen, gips en textiel die aan Arte Povera deden denken. Hij maakte deze installatie, die opgenomen is in de collectie van het Middelheimmuseum, in meerdere varianten.[18]
In 1997 was zijn werk te zien in het Witte de With, Centrum voor Hedendaagse Kunst in Rotterdam en op de biënnale van Istanbul. In 1998 maakte hij voor een tentoonstelling in het Museum Voorlinden het werk Retenue d'eau, een constructie van honderden plastic zakjes gevuld met water die aan een nylondraad hingen. Hij maakte in 2019 een nieuwe versie van deze constructie op het kunstenfestival Watou.[19]
In 1999 was hij samen met Ann Veronica Janssens de Belgische vertegenwoordiger op de Biënnale van Venetië waar hij het Belgisch paviljoen versierde met pluizenbolletjes van paardenbloemen met als titel Pissenlits.[20] Deze tentoonstelling zorgde voor de internationale doorbraak van François en Janssens.[21]
Hoogtepunten
Het werk van Michel François werd tentoongesteld op meer dan 700 tentoonstellingen verspreid over de ganse wereld, waaronder Japan, Indië, New York, Berlijn, Taiwan, Londen, Los Angeles, Lissabon, Casablanca, Philadelphia, Azerbeidzjan en Mexico.[22] François wordt sinds 2005 vertegenwoordigd door de galerie Xavier Hufkens, waar hij in 2020 zijn zevende solotentoonstelling kreeg. Hij is in het buitenland onder andere vertegenwoordigd door Bortolami in New York en Carlier Gebauer in Berlijn en Madrid.
Centre Pompidou
In 2002 kreeg François een tentoonstelling in het Centre Georges Pompidou met de titel “Salon Intermédiaire”.[23] Het was een ruimtevullende installatie van een wachtkamer aangevuld met videokunst. Deze installatie werd opgenomen in de collectie van het Centre Pompidou.[24]
Scenografie
François werkte regelmatig samen met de choreografe Anne Teresa De Keersmaeker en haar dansgezelschap Rosas. Zo zorgde hij onder andere voor de scenografie van The Song in 2009, Cesena in 2011 op het Festival van Avignon, En Attendant in 2012, Partita 2 in 2013, Bernabo in 2023 en Exit Above en Brel in 2025. Hij werkte ook samen met de choreograaf Pierre Droulers in 1995 voor de voorstelling Mountain/Fountain, MA in 2000, Flowers in 2005 en Walk, Talk, Chalk in 2009.[25]
S.M.A.K.
Eind oktober 2008 was François curator-kunstenaar voor de tentoonstelling Faux Jumeaux in het S.M.A.K. in Gent. Het was een prélude op zijn eigen tentoonstelling van 2009. François vroeg aan 15 curatoren om telkens twee werken die onafhankelijk van elkaar gemaakt werden en louter toevallig heel grote gelijkenissen met elkaar vertoonden te selecteren. Deze werken werden tentoongesteld in een ruimte die hij in twee delen had opgesplitst als een soort spiegelzaal.[26] In 2009 volgde zijn eigen solotentoonstelling Plans d'évasion in het S.M.A.K., zijn eerste retrospectieve. François bouwde de tentoonstellingsruimte om tot een labyrint waarin in hij al zijn kunstvormen en beeldmateriaal met elkaar in dialoog bracht met tegenstellingen, associaties, symmetrieën of verborgen betekenissen.[27]
CRAC Occitane
In 2012 had hij een museum vullende tentoonstelling Pièces à conviction in CRAC Occitane in Sète waarin naast zijn vroeger werk vooral nieuw werk toonde.[28] De titel verwees naar zijn foto's van bewijsstukken zoals een paraplu of een wandelstok die hij in het Justitiepaleis van Brussel had genomen en die als bewijsstuk een speciale betekenis hadden verkregen en waarmee hij een verbanden legde met zijn eigen kunstwerken.[29]
Theatervoorstelling
Op vraag van het Kunstenfestivaldesarts in 2015 maakte hij een theatervoorstelling in de vorm van een performance met als titel The Play = Take the Floor voor de Koninklijk Vlaamse Schouwburg in Brussel. Hij speelde er zelf in mee samen met zijn dochter Léone François Janssens (actrice) en ook zijn kat was aanwezig op de bühne. Deze voorstelling werd nadien ook in het Théâtre de la Cité Internationale in Parijs opgevoerd.[10][30]
Bozar
In 2023 kreeg Michel François na meer dan veertig jaar een tweede solotentoonstelling in Bozar in Brussel die de titel Contre Nature kreeg.[20] De tentoonstellingsruimte werd ingericht als het verlengde van zijn atelier en bood als een gesamtkunstwerk een overzicht van zijn vroegere werk en een aantal nieuwe werken, een "retroprospectief" zoals François het zelf noemde.[31][11] Verschillende van zijn oudere werken vertoonden een herwerking op basis van zijn nieuwe inzichten. De titel sloeg op zijn neiging om dingen die niet samen horen samen te brengen of omgekeerd elementen te veranderen waardoor ze tegennatuurlijk lijken. Opvallend was de installatie Blind Spot die hij het jaar daarvoor in Bakoe had gemaakt, een uitkijkpost van een gevangenis waarvan het glas vervangen was door spiegels waardoor de toeschouwers zich zelf lijken te observeren.[23] François combineerde deze installatie met video's van gasbellen die hij in Bakoe had gemaakt.[20] In een andere zalen toonde hij de installaties Jardin contre nature’ een tuin met readymades en voorwerpen in transformatie, Pièces à conviction met abstracte sculpturen die verwezen naar lichaamsdelen en de installatie De geeuwer, naar een schilderij van Pieter Breughel dat vanuit een kijkgat zichtbaar als referentie naar de kunstgeschiedenis.[11]
Stijl en oeuvre
Het werk van François past niet in een specifieke stijl. De sculpturale visie staat centraal in zijn werk, hij ziet het als de brug tussen beweging (dans, performance) en statische kunst (fotografie, schilderen).[32][33] Een constante in zijn oeuvre is de transformatie van eenvoudige en alledaagse objecten of feiten (video) tot dragers van een nieuwe betekenis of boodschap.[10] In sommige werken laat hij de materie zelf zorgen voor de transformatie, zoals waterdruppels die een zoutsteen veranderen of brons dat een eigen vorm aanneemt tijdens het smeltproces.[10][20] Hij is gefascineerd door de onstabiele toestand net voor de vernietiging, verspreiding of transformatie, dit uit zich ook in voorliefde voor recycling van voorwerpen die weggegooid worden.[29] De transformatie maakt eveneens deel uit van de technische kant van zijn werk, zo maakt hij van een rechthoekige ruimte een schilderij of van een inktvis die vloeistof spuwt een Rohrschachtest. Hiermee wil hij zich afzetten tegen de neiging van de mens om alles onder controle te houden en legt hij de klemtoon op het belang van de tijd, oorzaak en gevolg en het toeval in het ontstaan en het leven.[23][32][34]
Zijn thema's gaan over kwetsbaarheid en schoonheid van de natuur en levende wezens en hun weerstand en breekbaarheid tegenover destructieve krachten waaraan ze bloot staan.[35][10] Hij gebruikt hiervoor de meest diverse kunstvormen zoals installaties, video's, beeldhouwkunst, schilderkunst en fotografie. Zijn werken worden gemaakt met de meest diverse materialen, artificiële zoals glas, gips, aluminiumfolie, staaldraad, ballonnen, voorwerpen uit zijn grote verzameling vondsten en natuurlijke objecten zoals bladeren, planten, paardenbloemen of water.[26][36] Zijn kunst bestaat uit figuratieve en abstracte componenten en dynamische elementen.[20]
In zijn oeuvre legt hij verbanden en netwerken die tot een zekere vorm van coherentie leiden.[10] Dit kunnen zowel associaties, tegenstellingen, aanvullingen of gelijkenissen zijn. In zijn tentoonstellingen brengt hij verschillende afzonderlijke kunstwerken samen tot een gesamtkunstwerk, de verbanden tussen werken liggen bij elke tentoonstelling anders.[11] Zijn kunstwerken zijn steeds in evolutie omdat hij ze regelmatig bewerkt of herwerkt of omdat hij ze hergebruikt in andere kunstvormen, zoals een video van een sculptuur, waarvan hij vervolgens van die video's foto's maakt.[33]
In zijn titels verwijst hij naar de hedendaagse realiteit, de klimaatopwarming, de huiselijke omgeving, psychologie en in het bijzonder naar gevangenissen en gevangenschap, een herinnering aan een gebeurtenis tijdens zijn reizen in zijn vroege jaren.[16] Dikwijls bevatten zijn werken een politieke of maatschappelijke boodschap soms subtiel, soms te opvallend volgens critici, zoals de witte vlag die dikwijls terugkeert in zijn exposities.[20][11][16]
Werk in musea en collecties (selectie)
- Art Center Hugo Voeten, Herentals
- BPS22, Charleroi
- Centre Pompidou, Parijs
- De Haagse Hogeschool, Den Haag
- De Pont Museum, Tilburg
- Fundación Jumex Arte Contemporáneo, Mexico City
- Institut d’art contemporain, Villeurbanne, Rhöne-Alpes,
- Kadist, Parijs
- La Boverie, Luik
- Musea voor Schone Kunsten, Brussel,
- M HKA, Antwerpen
- Middelheim Museum, Antwerpen
- Musée Cantonal des Beaux-Arts de Lausanne, Lausanne
- Museum Dhondt-Dhaenens, Sint-Martens-Latem
- Museum of New Zealand, Wellington, Nieuw-Zeeland
- Museum Voorlinden, Wassenaar
- Nationale Bank, Brussel
- Justitiepaleis, Brussel
- Palazzo Grassi, Punta della Dogana, Venetië
- Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Brussel
- S.M.A.K., Gent
- Städel Museum, Frankfurt am Main
- Stedelijk Museum, Amsterdam
- Van Abbemusem, Eindhoven
- Scribble, sculptuur in La Louvière
- Museum M, Leuven (gemeenschappelijk werk Michel François & Ann Veronica Janssens)[15]
- Peanuts, bronzen beeld, Prijs Wivina Demeester 2019, Vlaamse Gemeenschap[37][38]
Solo-en Duo-Tentoonstellingen (selectie)[39]
- 2025 Escenas de Abandono, Carlier | Gebauer, Madrid
- 2025 Michel François & Loup Sarion, curated by Laurence Dujardyn, 10N, Menorca, Spanje
- 2024 Feuilles, Flaques, Anneaux et Sédiments, Mennour, Parijs
- 2024 Galeria Mascota, Mexico City
- 2023 Contre nature, BOZAR, Brussel
- 2023 L’Aire d’un Souffle, (met Ann Veronica Janssens), Europees Parlement, Brussel
- 2023 Alfonso Artiaco, Napels (ook in 2018)
- 2022 Panopticon, Yarat Contemporary Art Centre, Baku, Azerbaijan
- 2021 Panoptique, Halle Verrière et le Centre International d’Art Verrier, Meisenthal
- 2020 De Tempel, MSKA, Antwerpen
- 2020, 2017,2012,2009,2008,2006,2005: galerie Xavier Hufkens
- 2019 The song of the Araponga (met Ann Veronica Janssens), Bortolami, New York
- 2018 Galerie Mezzanin, Genève
- 2018, 2014, 2010, 2004, 2002, 1999, 1995, 1993: Carlier Gebauer, Berlijn
- 2018 Andriesse Eyck Gallery, met Gianni Caravaggio), curator Joost Declercq, Amsterdam
- 2018 Salle de pas-perdus, met Richard Venlet, DOC, Parijs
- 2016 Michel François, Galerie Kamel Mennour, Parijs
- 2016 5ème édition des Ateliers de Rennes, Biennale d’art contemporain, Rennes,
- 2016 Sound Transparences, Total Museum Contemporary Art, Seoul, Zuid-Korea
- 2016 Nineteen thousand posters. 1994-2016, Frac, île-de-France
- 2016 Tierra Vaga, (met Harold Ancart), Casa Wabi, Oaxaca, Mexico
- 2016 Pièce à conviction, Middelheim Museum, Antwerpen,
- 2015 A Frozen Eagle Melting on the Theatre of Operations, Thomas Dane gallery, Londen
- 2015 Philaetchouri, La Verrière, (met Ann Veronica Janssens), Hermès, Brussel
- 2014 Thomas Dane Gallery, Londen
- 2014 Ciel Ouvert, Kamel Mennour, Parijs
- 2014 Pieces of Evidence, Ikon Gallery, Birmingham,
- 2014, 2012, 2010, 2008, 2006: Bortolami Gallery, New York ,
- 2012 Pièces à conviction, Centre Régional d’Art Contemporain Languedoc-Roussillon, Sète
- 2012 Le Trait commun, Ecole des Beaux-Arts, Parijs
- 2012 Photographe, rue Visconti, Parijs en in 2011 Centre Culturel de Beaugency,
- 2012 22.500 affiches,1994-2011, Centre de Création Contemporaine, Tours,
- 2012 45.000 affiches. 1994-2011,MAC’s, Musée des Arts Contemporains, Site du Grand Hornu, Boussu
- 2012 Kamel Mennour, Parijs
- 2012 The Independent, New York
- 2010 Multiples 1980/2010, BeLa Editions, Brussel
- 2010 Faux Jemaux, curatorieel project, S.M.A.K, Gent
- 2010 Plans d’évasion, IAC, Villeurbanne,
- 2009 Galleria S.A.L.E.S., Rome
- 2009 Hespérides I, Musée des Beaux-Arts, Lausanne
- 2009 Plans d’Evasion, S.M.A.K., Gent[40]
- 2009 La Ricarda, Macba, Barcelona
- 2008 Domestic, Thomas Dane, Londen en MC Kunst, Los Angeles
- 2008, 2006: Carlier Gebauer, Art Unlimited, Bazel
- 2008 40 Posters on Display 1994 – 2008, (met Richard Venlet) Calouste Gulbenkian Foundation, Lissabon
- 2007 Editions and Multiples 1979-2007, Lumen Travo Gallery, Amsterdam
- 2006 Sculpture Show, Carlier-Gebauer, New York
- 2006 Mur à l’emporte-pièce, project “Blinde Muren”, Gent
- 2006 Lieux-dits, public commission, Lormont, Bordeaux
- 2005 Théâtre des opérations, Centre Photographique d’Ile de France, Pontault Combault
- 2005 35 Posters on Display (met Richard Venlet), CC Strombeek
- 2005 Théâtre des opérations, (met Emilio Lopez-Menchero), Maison de la culture d’Amiens
- 2005 Théâtre des opérations (met Richard Venlet), Frac Aquitaine, Bordeaux en Frac Haute Normandie, Sotteville-lès-Rouen
- 2004 Déjà Vu, Domaine de Kerguéhennec, Bignan en De Pont, Tilburg
- 2004 Psycho Jardin, Art Unlimited, Art Bazel
- 2004 Mini expo, Lycée B Vian, Coudekerque
- 2004 Théâtre des opérations, Art Pace, San Antonio, Texas en Centre photographique d’Ile de France, Pontault-Combault
- 2003 Déjà Vu, Espace Vox, Montréal, Canada en CCA Kitakyushu, Japan
- 2003 Hallu, Lumen Travo, Amsterdam
- 2003 Westfälischer Kunstverein, Münster
- 2002 Salon intermédiaire, Centre George Pompidou, Parijs (
- 2022 680.000 Bailleurs, Centre de la photographie, Genève
- 2002 Editions, rétrospective, Librairie Florence Loewy, Parijs
- 2002 Photoshow, Ursula-Blickle-Stiftung, Kraichtal
- 2002 Dessins-Multiples, CIAP, Hasselt
- 2001 Autoportrait contre nature, Argos, Brussel
- 2001 Ensemble, (met Meshac Gab), Lumen Travo Gallery, Amsterdam
- 2001 Psycho jardin, Fondation Miro, Barcelona
- 2001 Sur-le-champ, le BLAC, Brussel
- 2001 Curt Marcus Gallery, New York
- 2000 La plante en nous, Kunsthalle Bern en Haus der Kunst München[41]
- 1999 L’Exposition, la boutique et le bureau, Palais des Beaux-Arts, Charleroi
- 1999 Un centre culturel mis sens dessus dessous, CC Sint-Truiden, Sint-Truiden
- 1999 Horror vacui, Belgisch Paviljoen, 48e Biënnale van Venetië (met Ann Veronica Janssens)[42]
- 1999 Bureau augmenté, Galerie Jennifer Flay, Parijs
- 1998 Hyper Space, Brussel
- 1998 A flux tendu, Moulin albigeois, Cimaise et Portique, Albi[43]
- 1997 Affichage Urbain, Cimaise et Portique, Albi,
- 1997 Project with patients of the detention clinic TBS, De Kijvelanden, Rotterdam
- 1997 Engrais, Orties et Pissenlits, Witte De With, Rotterdam en Tecla Sala, Barcelona
- 1997 Urban placarding, in Liège,; Belgrade, Servia; Tatihou
- 1996 Curt Marcus Gallery, New York
- 1996 Affichage Urbain, EDA, Duinkerke
- 1996 Le monde et les bras, une résidence terrestre, FRAC Limousin, Limoges[44]
- 1996 Lumen Travo Gallery, Amsterdam
- 1996 Istanbul Biennial, Istanbul
- 1995 Galerie Marie-Puck Broodthaers, Brussel
- 1995 Galerie Ursula Walbröl, Düsseldorf
- 1995 Galerie Jennifer Flay, Parijs
- 1994 Curt Marcus Gallery, New York
- 1994 XXIInd São Paulo Biennial, São Paulo, Brazilië
- 1992 Le Monde et les Bras, Bozar, Brussel
- 1992 Documenta IX, Kassel
- 1991 Lumen Travo Gallery, Amsterdam
- 1991 Le monde et les bras, vrienden van S.M.A.K., Gent
- 1990 Galerie Michel Vidal, Parijs
- 1990 Galerie des Beaux-Arts, Brussel,
- 1989 Galerie Camille Von Scholz, Brussel
- 1988 Het Latijnse noorden in vier scènes, Espace 251 Nord, Luik en Provinciaal Museum, Hasselt,
- 1988 Etat des choses, Vrienden van S.M.A.K., Gent
- 1988 Galerie Christine & Isy Brachot, Brussel,
- 1988 Musée Modern Museum, Brussel
- 1987 Belgica, Galeria La Planita, Rome
- 1984 en 1986: Zeno X Gallery, Antwerpen
- 1983 Araignées, Fondation pour la tapisserie, Doornik
- 1980 Appartement à louer, Galerie ERG, Brussel
Groepstentoonstellingen
Bronnen en referenties
- 1 2 3 4 RKDartists; geraadpleegd op: 21 juli 2018; RKDartists-identificatiecode: 29055.
- 1 2 3 BnF-normbestand; geraadpleegd op: 21 juli 2018; BnF-identificatiecode: 12527896g.
- 1 2 Benezit Dictionary of Artists; geraadpleegd op: 21 juli 2018; Benezit-identificatiecode: B00067493.
- 1 2 Union List of Artist Names; geraadpleegd op: 21 juli 2018; ULAN-identificatiecode: 500193377.
- ↑ RKDartists; geraadpleegd op: 18 november 2021; RKDartists-identificatiecode: 29055.
- ↑ Photographers’ Identities Catalog; geraadpleegd op: 19 december 2020; genoemd als: Michel François; PIC-identificatiecode: 269298.
- ↑ RKDartists; geraadpleegd op: 9 september 2021; RKDartists-identificatiecode: 29055.
- ↑ Union List of Artist Names; ULAN-identificatiecode: 500607128; geraadpleegd op: 6 december 2024.
- ↑ ADAGP auteurslijst van 2019; geraadpleegd op: 20 september 2020; genoemd als: Photographie de presse et d'actualité.
- 1 2 3 4 5 6 Furniere, Andy, "Michel François in Bozar: ‘Het is de levendigheid van dingen die me interesseert’", Bruzz, 15 maart 2023. Geraadpleegd op 20 december 2025.
- 1 2 3 4 5 6 Van Boxem, Koen, "De uitstap van Michel François van zijn atelier naar Bozar", De Tijd, 17 maart 2023. Geraadpleegd op 20 december 2025.
- 1 2 François Michel (Saint-Trond, 1956). Art Info (2024). Geraadpleegd op 20 december 2025.
- 1 2 Brams, Koen (1 november 2006). Ann Veronica Janssens. De Witte Raaf 2006 - 124
- ↑ van Kuyck, Anneleen, Une scène à deux. Vlaanderen - departement cultuur, jeugd & media (2022). Geraadpleegd op 21 december 2025.
- 1 2 Cornille, Bert, M haalt nieuw werk van zes Belgische kunstenaars in huis. Museum M, Leuven (16 augustus 2023). Geraadpleegd op 21 december 2025.
- 1 2 3 4 Theys, Hans, Michel François - 1997 - Binnen zonder kloppen [NL, essay]. Ensembles (28 oktober 1997). Geraadpleegd op 20 december 2025.
- ↑ François, Michel (1995). Le monde et les bras. Société des expositions du Palais des beaux-arts.
- ↑ de Smedt, Erik, Beelden uit een tentoonstelling (10) – Michel François. ooteoote (15 november 2019). Geraadpleegd op 20 december 2025.
- ↑ Rinckhout, Erik (1 juli 2019). Watou 2019: "Saudade zonder grenzen". Knack Focus 2019
- 1 2 3 4 5 6 Brams, Liska (20 december 2023). Michel François. Contre nature. De Witte Raaf 2023
- ↑ De Meyer, Frederic (2024). De internationale doorbraak van hedendaagse Belgische kunstenaars. The Artcouch 2024
- ↑ Liste des expositions. Art-info.be (2024). Geraadpleegd op 20 december 2025.
- 1 2 3 Minten, Ines, "Michel François plukt zijn kunst uit de wereld", De Standaard, 20 maart 2023. Geraadpleegd op 20 december 2025.
- ↑ Macel, Christine, Michel François (1956, Belgique) Le salon intermédiaire 1992 - 2001. Centre Pompidou (2007). Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Van Steenberghe, Els (13 juli 2011). Rosas in wereldpremière met Cesena in Avignon. Knack Focus 2011
- 1 2 Pirenne, Raphaël (1 juli 2017). ‘Vormovereenkomsten dwingen je naar de kern van het kunstwerk te peilen’. De Witte Raaf 2017 - 188
- ↑ Vander Biest, Gustaaf, Michel François in het SMAK met 'Plans d'évasion'. Waterschoenen (23 oktober 2009). Geraadpleegd op 20 december 2025.
- ↑ Lorent, Claude, "Pièces à conviction d'un trafiquant d'art", La Libre, 24 juli 2012. Geraadpleegd op 20 december 2025.
- 1 2 Spoto, Estelle, "Dans l'antre d'artistes : Michel François", Bruzz, 14 december 2012. Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Van Steenberghe, Els (29 mei 2015). Theater: De kat van Michel François steelt de visueel verbluffende show. Knack Focus 2015
- ↑ Weyts, Kathleen (21 juni 2023). Niet tegen de natuur. In gesprek met Michel François. Glean (Hart) 2023 nr 235
- 1 2 Steverlynck, Sam, "Michel François: beeldhouwkunst als proces van transformatie", Bruzz, 12 december 2012. Geraadpleegd op 20 december 2025.
- 1 2 Ardenne, Paul, Michel François. Michel François. Le Bazar de l’existentialité. Artpress, n°245 (1999). Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Van de Velde, Ronny, Michel François ( Sint-Truiden 1956 ). Ronny Van de Velde - Artistis. Geraadpleegd op 20 december 2025.
- ↑ Michel François. Institut d'Art Contemporain Villeurbanne, Rhône-Alpes (2020). Geraadpleegd op 20 december 2025.
- ↑ Michel François Sint-Truiden België 1956, woont en werkt in Brussel. Museum De Pont Tilburg. Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Mels, Mieke, Peanuts. Vlaanderen - Departement Cultuur, Jeugd & Media (1 september 2019). Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Prijs Wivina Demeester 2019. Vlaanderen - Vlaams bouwmeester. Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Michel François. Xavier Hufkens. Geraadpleegd op 21 december 2025.
- ↑ Van Cauteren, Philippe (2010). Michel François : plans d'évasion. Roma, Amsterdam. ISBN 9789077459416.
- ↑ Fibicher, Bernhard (2000). Michel François : la plante en nous. Steidl, Göttingen. ISBN 3-88243-765-0.
- ↑ Laurent, Jacob (1999). Michel François : où je suis, vu du ciel. La lettre volée, Brussel. ISBN 2-87317-087-5.
- ↑ François, Michel (1998). En même temps. Ante post, Brussel. ISBN 2-87317-071-9.
- ↑ Frédéric Paul, Hans Theys (1996). Michel François : le monde et les bras : une résidence terrestre. Fonds Régional d'Art Contemporain du Limousin, Limoges. ISBN 2-908257-21-1.