Massamoordenaar

Een massamoordenaar is een persoon die meerdere mensen heeft vermoord.^[1]

De begrippen "massamoordenaar" en "seriemoordenaar" worden vaak door elkaar gebruikt. In de Verenigde Staten zijn verschillende pogingen gedaan om serial killer ter onderscheid van andere begrippen te definiëren op basis van criteria zoals aantal slachtoffers, verstreken tijd tussen de misdrijven, motivatie, geografische mobiliteit en keuze van slachtoffers.^[2] De mensen vermoord tijdens een massamoord staan met elkaar in verband; het zijn bijvoorbeeld mensen van dezelfde familie, of mensen die toevallig in hetzelfde gebouw aanwezig zijn. In de regel vinden massamoorden allemaal tegelijk plaats, in tegenstelling tot de moorden van een seriemoordenaar, die slachtoffers in 'serie', dus na elkaar, vermoord. Toch is er enige overlap in de term, zoals wel blijkt uit de spree killer die in serie (op verschillende locaties) een reeks massamoorden pleegt.

Buiten de criminologie wordt de term "massamoord" vooral gebruikt met betrekking tot de Holocaust en andere gevallen van oorlogsmisdaden, zoals volkerenmoord.

Net als het woord moordenaar wordt "massamoordenaar" meestal gebruikt voor iemand die mensen om het leven heeft gebracht, maar daarnaast verwijst men met deze term ook soms naar iemand die veel dieren heeft gedood.^[4]

Uit een onderzoek ondernomen in 2024 bleken een aantal kenmerken van seriemoordenaars. De onderzoekers bekeken 1715 incidenten van over de hele wereld en tussen 1900 en 2019. Zij definieerden massamoordenaar als een moordenaar die tijdens dit één incident meer dan drie moorden pleegde, suïcide niet meegerekend.^[5]

Uit het onderzoek bleken dat een aantal kenmerken vaker terugkwamen bij massamoord. Zo waren de meeste van deze moordenaars mannen, bij slechts 6% was een vrouw betrokken. Meer dan de helft van alle massamoordenaars is blank. Het overgrote deel van de gevallen vond in Amerika plaats mogelijk ook omdat de onderzoekers zich baseerden op Engelstalige bronnen. De gemiddelde leeftijd van de dader was 32 jaar. Mannen bleken in één incident veel meer moorden te veroorzaken dan vrouwen; gemiddeld ruim 9 tegenover 5,5.^[5]

Bij vrouwen bleek een psychische aandoening, vooral wanneer zij psychotisch waren, vaak van invloed (samen meer dan 60% van de gevallen). Bij mannen was het gebruik van middelen (23,1% van de gevallen) daarentegen van meer invloed dan bij vrouwen. De dader probeerde in veel gevallen ook suïcide te plegen (bij mannen in ongeveer een derde deel van de gevallen, bij vrouwen meer dan de helft).Vaak waren familieleden van de dader ook slachtoffer van de dader. Bij mannen kwam dit in 39% van de gevallen voor, bij vrouwen in het overgrote gedeelte van de gevallen; ruim driekwart van de slachtoffers was in dit geval een familielid.^[5]

In het overgrote deel van de massamoorden waren vuurwapens betrokken. Mogelijk is dit te verklaren door het feit dat men - vooral in het geval van een automatisch wapen - meerdere schoten kon lossen op meerdere slachtoffers, zonder direct te hoeven herladen of het wapen niet langer te kunnen gebruiken.^[5] Toch werden in de meeste gevallen (meer dan de helft) geen automatische wapens gebruikt, of een combinatie van automatische en niet-automatische wapens.^[6]

Bij opvolgend onderzoek in 2025 typeerden de onderzoekers massale schietincidenten met meerdere slachtoffers als een mogelijk subtype van suïcide, waarbij er een zeker overlap in oorzaken en motieven gevonden kan worden. Ook zagen zij een aanzienlijke toename (een verviervoudiging) van het aantal incidenten van dit type, waarbij schietincidenten in Amerika deze groei goeddeels verklaarden. Het verhaal dat in Amerika de ronde doet, dat veel van deze schietincidenten door transgender daders zouden zijn gepleegd, werd door de onderzoekers sterk afgewezen.^[7] 96% Van de daders waren mannen, 3% vrouwen en slechts 0,4% identificeerden zich als transgender.^[6]

De reden voor het plegen van meerdere moorden kan zijn:

• politiek van aard: politieke tegenstanders of concurrerende 'medestanders' uit de weg ruimen, vaak bij staatsgrepen.
• militair van aard: tegenstanders buiten gevecht stellen in een oorlog.
• etnisch van aard: een volk, dat als inferieur of ongewenst beschouwd wordt, vernietigen.
• religieus van aard: mensen die een ander of geen geloof aanhangen uitroeien.
• terroristisch van aard: angst aanjagen, maatschappelijke ontwrichting teweegbrengen.
• wraakzuchtig van aard: na een conflict wraak nemen op een groep of één persoon en diens omgeving.
• psychopathisch van aard: het gevolg van een geestesziekte.

• Massamoord door August Lambrecht, 1889
• Massamoord door Camille-Joseph van Laethem, 1953
• Tweevoudige moord en meer dan 20 gewonden door Odon Renard, 1979
• Michel Van Wijnendaele, 1987
• Viervoudige moord door Osman Calli, 2004
• Aanslag in Luik door Nordine Amrani, 2011

• Moord in café 't Koetsiertje, door Cevdet Yılmaz, 1983
• Schietpartij in Alphen aan den Rijn, door Tristan van der Vlis, 2011
• Aanslag in Utrecht, door Gökmen Tanis, 2019

• Seriemoordenaar
• Spree killer

Zie de categorie Mass murder van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.