Marie du Saar

Marie du Saar
Algemene informatie
Geboortedatum	1860
Overlijdensdatum	1955
Werk
Beroep	arts, oogarts[1]
De informatie in deze infobox is afkomstig van Wikidata. U kunt die informatie bewerken.

Maria Cornelia du Saar (Franeker, 9 augustus 1860 – Amsterdam, 6 juli 1955) was een Nederlands medicus.

Ze was dochter van Reinskjen Stoffels en Jacobus Johannes Daniel du Saar, afstammeling van gevluchte Franse Hugenoten.^[2] Zelf was ze tussen 1892 en 1924 (echtscheiding) getrouwd met muzikant Albert Heinrich Eduard Hammer. Zoon Ernst Hammer (1893-1937) werd patholoog, dochter Maria Cornelia du Saar (1896-1988) was onder andere kunstverzamelaar.

De Saar had een zwak gestel en in haar jeugd zat het niet mee. Vader was er een van twaalf ambachten, dertien ongelukken en vertrok in 1875 naar Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal). Moeder en dochter moesten zelf voor inkomsten zorgen. Moeder werd huishoudster en Marie moest van de Franse School (meisje uit de burgerstand) in Leeuwarden en werd met vijftien jaar gouvernante in Alkmaar. Het gezin waar zij werkte, stelde haar in de gelegenheid te studeren en ze raakte bevriend met burgemeestersdochter Cato Maclaine Pont. Via via kwam in contact met predikant Herman de Boer. Hij regelde een studiebeurs en Marie kon studeren aan de Kweekschool voor onderwijzeressen in Haarlem. In 1880 rondde ze die studie af als hulponderwijzeres en ging bij haar moeder in Amsterdam wonen alwaar ze emplooi vond als huishoudster in het gezin van haar zuster, die overleden was. Ze haalde aanvullende examens Frans, Hoogduits en handenarbeid.

In 1881 begon ze als eerste generatiestudente aan een studie geneeskunde aan de Gemeente Universiteit. Ze was er de enige vrouw, die daarom bekritiseerd (die studie is niet voor vrouwen) en bewonderd (doorzettingsvermogen). Ze was toen ze begon de enige vrouw; toen ze promoveerde was ze ook de eerste vrouwelijke die dat deed op de faculteit geneeskunde. In 1897 volgde Cornelia de Lange (haar volgelinge en vriendin) als tweede. In 1898 werd ze door de geneeskundige staatscommissie al bevorderd tot arts.^[3] Ze schreef in 1890 het proefschrift De melkstremmende werking van den maaginhoud bij jonge zuigelingen. Ze kreeg de toevoeging “cum laude”; de promotor wees er nog eens op dat ondanks het heersend idee, dat een artsenpraktijk niet geschikt zou zijn voor vrouwen, hij toch zag dat “ook de vrouw het hoogste kan bereiken”.^[4] De promotie was landelijk nieuws. Zoals gebruikelijk voor de studenten volgde er een tussenjaar voor studiereizen naar het buitenland (Wenen, Jena, Zürich, Parijs), ten minste dat gold voor manlijke studenten, voor vrouwen was het een bijzonderheid, zo niet in de ogen van De Saar.

Na die studiereizen werkte ze parttime in een oog- en polikliniek aan de Vondelstraat 11 onder professor Willem Marius Gunning, die ze leidde tijdens haar huwelijk met het opvoeden van de twee kinderen. Net als bij haar vader liep de loopbaan van haar man niet zoals gewenst. Hij had bovendien geld gestoken in de Oranjebond van Orde ter ontginning van de Veluwe. Het gezin verhuisde daartoe na Ugchelen. Het betekende de doodsteek van haar medische carrière. Er volgde nog wel een echtscheiding. Haar dochter met dezelfde voornamen stelde vanuit de Alexander Boersstraat in de rouwadvertentie nog “rustend oogarts”. ^[5]

In 1990 werd ze genoemd in het boek Geachte promovenda; 100 jaar gepromoveerde vrouwen aan de Universiteit van Amsterdam, Servicebureau Positieve actie, Uitgeverij SUA. Er waren er toen 750 in die eeuw, die ook tijdens een tentoonstelling en een radioprogramma werden herdacht. ^[6] Bij dit pakket was er opnieuw aandacht voor het seksisme tegen vrouwelijke studenten, dat nog niet geheel en al verdwenen was.

Biograaf Tineke van Loosbroek, die eerder een biografie van kunstenares Betsy Repelius (vriendin van de dochter van Du Saar) schreef, constateerde in de jaren twintig dat Marie du Saar geheel vergeten lijkt. Van Loosbroek schatte in 2025 in dat Du Saar onbekend is gebleven omdat ze geen spraakmakende artikelen heeft geschreven, noch op andere wijze op de voorgrond kwam. Ze stelde tevens dat uiteindelijk Du Saar toch tegen “heersende conventies” was aangelopen.