Madonna van de harpijen
| Madonna van de harpijen | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Kunstenaar | Andrea del Sarto | |||
| Signatuur | AND. SAR. FLOR. FAB.; AD SUMMU REG[I]NA TRONU DEFERTUR IN ALTUM MDXVII | |||
| Jaar | 1517 | |||
| Techniek | Olieverf op paneel | |||
| Afmetingen | 207 × 178 cm | |||
| Museum | Galleria degli Uffizi | |||
| Locatie | Florence | |||
| Inventarisnummer | 1890 no.1577 | |||
| ||||
De Madonna van de harpijen (Italiaans: Madonna delle Arpie) is een schilderij van Andrea del Sarto uit 1517. Het altaarstuk, dat ook bekend staat als Madonna met kind tussen de heiligen Franciscus van Assisi en Johannes de Evangelist (Madonna con Bambino tra San Francesco d'Assisi e San Giovanni Evangelista), is een van zijn bekendste werken. Sinds 1795 maakt het deel uit van de collectie van de Galleria degli Uffizi in Florence.
Geschiedenis
Op 14 mei 1515 tekenden de nonnen van San Francesco de' Macci in Florence een contract met Andrea del Sarto voor het altaarstuk van hun kleine kerk. Het schilderij moest een Madonna met kind voorstellen, gekroond door twee engelen, geflankeerd door Johannes de Evangelist en de heilige Bonaventura. Het iconografische programma werd later gewijzigd, mogelijk door Fra' Antonio di Ludovico Sassolini, een invloedrijke broeder uit het nabijgelegen klooster van Santa Croce en een volgeling van Savonarola. In de nieuwe opzet werd Bonaventura vervangen door Franciscus van Assisi en werden de putti op het voetstuk geplaatst om Maria's benen te ondersteunen.
In 1703 raakte grootvorst Ferdinando de' Medici, een gepassioneerd kunstverzamelaar, geïnteresseerd in het werk. Hij schreef dat hij "verliefd" was geworden op het altaarstuk en bood aan de kerk, die in verval was geraakt, te restaureren in ruil voor het altaarstuk. Het schilderij werd daarop overgebracht naar het Palazzo Pitti en de kerk van de nonnen gerenoveerd door de groothertogelijke architect Giovan Battista Foggini en voorzien van een kopie van het schilderij. In 1795 werd de Madonna van de harpijen overgebracht naar de Uffizi.
Voorstelling
Vasari gaf het altaarstuk zijn traditionele titel. Hij interpreteerde de figuren op de randen van het voetstuk als harpijen. In een nauwelijks zichtbare architectonische nis, gedompeld in een warme schaduw, staat Maria op een voetstuk, met het Kind in haar armen en een boek op haar dij. Aan de zijkanten staan de heiligen Franciscus, met het kruisbeeld, en Johannes de Evangelist, die met een gebaar dat doet denken aan Michelangelo een open boek vasthoudt en met zijn andere (verborgen) hand een deel van de tekst lijkt aan te wijzen. Op deze sacra conversazione is Jezus afgebeeld als een ongewoon oud kind. Hij neemt een atletische contrapposto-houding aan en kijkt neer op de putti. Alle drie hebben een ze een ondeugende uitstraling die contrasteert met de ernst van de volwassenen.
Kunsthistorici leggen een verband tussen het altaarstuk en hoofdstuk 9 van de Openbaring van Johannes, waarnaar het open boek zou verwijzen. In die tekst wordt beschreven hoe "sprinkhanen" uit de rook neerdaalden op aarde.[1] De rook die uit een put naar de onderaardse diepte omhoog kwam[2] is rechts van Maria te zien, die zelf op de put staat. De sprinkhanen worden in de tekst beschreven als paarden met het hoofd van een mens, lange vrouwenharen en een borst als een pantser van ijzer.[3]
De figuren zijn gerangschikt in een piramidevormige compositie, naar het voorbeeld van de grote meesters die in Florence actief waren, zoals Leonardo da Vinci en Rafaël. Het contrast in de houdingen van de heiligen en de putti (aan één kant naar achteren gericht, aan de andere naar voren), wekt de suggestie van rotatie. De monumentaliteit van de figuren weerspiegelt de invloed van Michelangelo, echter verzacht door het zachte sfumato van Leonardo. Dit werk bevindt zich op het kruispunt van de harmonieuze hoogrenaissance en de spanningsvolle maniëristische stijl.
Afbeeldingen
Detail_-_WGA00371.jpg)
Detail
Literatuur
- Gloria Fossi (2014). Uffizi Gallery, art, history, collections. Florence: Giunti. p. 214
- David Franklin (2001). Painting in Renaissance Florence, 1500–1550.
- John T. Paoletti en Gary M. Radke (2005). Art in Renaissance Italy. Laurence King Publishing
- Pierluigi De Vecchi en Elda Cerchiari (1999). I tempi dell'arte, volume 2. Milaan: Bompiani.
Externe links
- (en) informatie over het schilderij op de website van de Galleria degli Uffizi. Geraadpleegd op 15 september 2025.
- (en) Google Arts & Culture. Geraadpleegd op 15 september 2025.
- (it) informatie over het schilderij op de website van de Fondazione Zeri. Geraadpleegd op 15 september 2025.
- (en) Cavallini to Veronese, A guide to the works of the major Italian Renaissance Painters. Geraadpleegd op 15 september 2025.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Madonna delle Arpie op de Italiaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Madonna of the Harpies op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
