Madeira (wijn)

Madeira (IPA: [mɐˈðejɾɐ]) of madera is een versterkte, zeer lang houdbare wijn, afkomstig van het eiland Madeira.

Vroeger nam men op lange scheepsreizen wijn van Madeira mee, onder andere als vitamine C-bron. De madeira die over was na een lange reis smaakte anders door de invloed van temperatuur en oxidatie. Dat viel, vooral bij Engelsen, in de smaak. De handel erin was zo lucratief dat er extra vaten van de aromatische madeirawijn werden meegenomen op reis met het doel ze bij terugkeer goed te verkopen. Nadat men ontdekte hoe deze veroudering kunstmatig kon worden bewerkstelligd hoefden de vaten niet meer mee op maandenlange reis.^[1]

Oorspronkelijk werd madeira van vier soorten druiven gemaakt, elk met zijn eigen karakteristieke smaak, variërend van zoet tot droog. De madeirawijn werd naar de druif genoemd waar hij van gemaakt was: Sercial (droog), Verdelho (half droog), Boal (half zoet) en Malvasia (zoet).

Sinds 1875 wordt de meeste madeira van een enkele druivensoort gemaakt, de Tinta Negra, een variant van de Pinot Noir. De vier typen madeira worden uit die ene druivensoort geproduceerd. De naam geeft alleen nog het smaaktype aan.

Sercial is een amberkleurige, droge wijn die vaak als aperitief wordt gedronken, of bij soep en visgerechten. De sercialdruiven groeien op circa 800 m hoogte; lager zouden ze door de grotere warmte een hogere suikerconcentratie bereiken. De van velden op circa 500 m hoogte afkomstige verdelho is een mediumdroge, taankleurige wijn en kan als aperitief maar ook als dessertwijn worden gedronken. De volle, licht naar noot smakende bual is een begeleider van kazen als stilton en desserts, terwijl de volzoete malmsey op zijn plaats is bij desserts en bij koffie.

Er waren ooit slechts vier druivenrassen toegestaan; de 'Verdelho', de 'Sercial', de 'Boal' en de zoete, van Kreta ingevoerde 'Malvasia'. Na de catastrofale vernietiging van de wijnstokken door druifluis in 1875 werden de meeste wijngaarden opnieuw beplant met de Tinta Negra. Veel madeira bestaat voor 85% uit deze druif en zij wordt met kleine hoeveelheden van de traditionelere druiven op smaak gebracht.^[2] Van de 2000 hectare die voor wijngaarden geschikt is wordt maar 600 hectare ook werkelijk benut. Het telen van bananen is lucratiever. De wijn is kostbaar en na de Tweede Wereldoorlog heeft zij haar populariteit op de Europese wijnmarkt grotendeels verloren. Madeira als aperitief en ook als wijn bij de maaltijd is steeds minder gebruikelijk geworden.

De madeira moet een alcoholpercentage van 16 tot 18 procent hebben.

De toekomstige madeira wordt opgewarmd en tenminste drie maanden in eikenhouten vaten van 480 liter bij 45 graden Celsius in verwarmde loodsen (estufas) bewaard. Lageren op een matiger temperatuur over een langere periode is nog beter. Als de wijn uit de loodsen komt, heeft hij de enigszins gekaramelliseerde smaak waaraan alle madeira's zijn te herkennen. De industriële verwarming of verblijf in een estufado neemt drie maanden in beslag. Men noemt de verwarming door de zon zoals die nog door kleinere en conservatieve barros wordt toegepast de "canteiromethode". De traditionele huizen laten hun wijn vijf jaar lang op vaten rusten en verwarmen door de zon.^[3]

Net als bij port kent men bij madeirawijn vintage, dat wil zeggen: van één oogstjaar. Een vintage wordt gemaakt van één enkel druivenras, en moet minstens 20 jaar rijpen. Het instituut (Instituto do Vinho da Madeira) stelt regels op of een bepaalde Madeira de naam vintage mag dragen.

Sommige speciale wijnen kunnen een eeuw op vat of in glazen demi-johns verblijven, voordat ze worden gebotteld. De daaropvolgende flesrijping is ook bijzonder traag, zodat madeirawijnen tot de langst houdbare ter wereld behoren. De kurken moeten iedere 35 jaar worden vervangen en, anders dan bij andere wijnen op fles, moet de fles staande worden bewaard.^[3] Er zijn madeira's uit de 18e eeuw die nog steeds drinkbaar zijn.

Madeiraproducenten mengen hun wijnen tot een merkwijn van constante kwaliteit. Vroeger ging dat mengen volgens een solerasysteem zoals dat ook gaat bij bijvoorbeeld sherry. De madeiravinificatie geschiedt op portachtige wijze, namelijk door de gisting met alcohol te stoppen.

• Madeira geschiedenis en zijn beroemde wijn (Nederlands, Frans en Engels)

Zie de categorie Madeira wine van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.