Lithopedion

Lithopedion zonder gezichtskenmerken, zowel de placenta als het zachte weefsel is verkalkt.

Lithopedion, soms ook gespeld als: lithopaedion, tevens bekend als: stenen baby, is een zeldzaam fenomeen dat vooral voorkomt wanneer een foetus calcificeert (verkalkt) nadat deze prenataal is overleden. Lithopedions worden doorgaans gevormd bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, meestal is de foetus dan genesteld in de buikholte en soms in de eileider. Dit gebeurt alleen wanneer de foetus te groot is voor foetale resorptie.[1][2]

Etymologie

Het woord lithopedion komt van het Oudgriekse λίθος [líthos] (steen) en παιδίον [paidíon] (kind). Lithopedion betekent dus letterlijk: stenen kind.

Vorming

Lithopedions worden bijna altijd gevormd bij buitenbaarmoederlijke zwangerschappen, heel soms wordt een lithopedion in de baarmoeder gevormd. De foetus kan alleen een lithopedion worden wanneer deze na overlijden niet wordt geabsorbeerd of uitgestoten door het lichaam van de moeder. Een lithopedion wordt meestal gevormd wanneer de foetus overlijdt in of na de 14e zwangerschapsweek, wanneer de beenderen in de foetus reeds te ver zijn uitgehard voor absorptie door het lichaam van de moeder. De verkalking van de foetus is een onderdeel van een natuurlijk afweermechanisme van het lichaam om het omliggende weefsel te beschermen tegen de dode foetus.[3]

Diagnose

Het is niet ongewoon dat een lithopedion lange tijd niet wordt gediagnosticeerd, in sommige gevallen zelfs ruim na de menopauze. Gemiddeld zijn vrouwen 55 jaar oud op het moment van diagnose, de oudste vrouw was 100 jaar oud.[4] De diagnose wordt doorgaans vastgesteld bij beeldvormend medisch onderzoek na klachten over buikpijn of een zwelling in de buik.[5][2] Dankzij de moderne gezondheidszorg wordt een buitenbaarmoederlijke nesteling van een embryo veel sneller opgemerkt en daarom zal de vorming van een lithopedion nog zeldzamer gaan worden.[6]

Frequentie

In ruim 400 jaar medische literatuur zijn er minder dan 300 gevallen van lithopedions in mensen beschreven. De kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is 1 op 11.000, in slechts 1,5% tot 1,8% van deze gevallen ontwikkelt de vrucht zich tot een lithopedion. Dit betekent dat op elke tien miljoen zwangerschappen er 13 tot 16 lithopedions worden gevormd.[7][8]

Casus: Het ongeboren kind van Toulouse

In 1678 trok de autopsie van Marguerite Mathieu in Toulouse enorme belangstelling. Zij was 25 jaar zwanger gebleven na een mislukte bevalling in 1653, die in de volksmond werd toegeschreven aan een heksenvloek. Tijdens haar leven had zij langdurige pijn, melkproductie en een zichtbare buik, waarna de klachten verdwenen maar de zwangerschap bleef voortbestaan tot haar overlijden op 62-jarige leeftijd. Bij de lijkschouwing ontdekten artsen een grote, verkalkte massa in de buikholte. Na verder onderzoek bleek dit een versteende foetus te zijn, een lithopedion, met herkenbare anatomische kenmerken, inclusief placenta en navelstreng. De baarmoeder was niet vergroot; een eileider ontbrak. De artsen discussieerden over de oorsprong. Provinciale geneesheren hielden vast aan de klassieke theorie dat de zwangerschap in de baarmoeder begon. De vooruitstrevende chirurg Pierre Dionis, beïnvloed door William Harvey en het ovistische standpunt, stelde dat het om een buitenbaarmoederlijke zwangerschap ging die na ruptuur van de eileider in de buikholte verder was ontwikkeld en daar versteende. Het geval illustreert de overgang van magisch denken naar anatomisch en empirisch verklaren, al bleef voorzichtigheid geboden in een tijd waarin geloof in hekserij nog wijdverbreid was.[9]

Galerij

Zie ook

Zie de categorie Lithopedion van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.