Lasonderkerk

Lasonderkerk
Locatie
Land	Nederland
Regio	Twente
Plaats	Enschede
Adres	Lasondersingel 102
Coördinaten	52° 14′ NB, 6° 54′ OL
Status en tijdlijn
Gebouwd in	1927
Restauratie(s)	2010
Monumentale status	Rijksmonument
Monument­nummer	510627
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Jan en Theo Stuivinga
Bouw­methode	Baksteenmetselwerk-constructie met natuurstenen accentpartijen
Stijl­periode	Invloeden van expressionisme/Amsterdamse School, Scandinavische bouwkunst en Art deco
Toren	Ongeleed, 125 treden
Klokkentoren	Kerkklok van Pieter en François Hemony
Interieur
Preekstoel	J. en Th. Stuivinga
Orgel	L. van Dam & Zn. (1927)
Zitplaatsen	500
Kerkprovincie en -genootschap
Denominatie	Nederlandse Gereformeerde Kerken
Afbeeldingen
De Lasondersingel in Enschede, met rechts het Rijksmuseum Twenthe en verderop de Lasonderkerk (1930)
Portaal    Christendom

De Lasonderkerk, ook wel Noorderkerk, is een kerkgebouw in de Nederlandse gemeente Enschede. De van oorsprong Nederlands-hervormde kerk is sinds 1971 in gebruik bij de Nederlandse Gereformeerde Kerken.

Op 30 juli 1923 werd de Ovitius-stichting opgericht, vernoemd naar Pibo Ovittius van Abbema, de eerste gereformeerde dominee in Enschede-Lonneker. Doel van de stichting was de totstandkoming van een nieuwe kerk, die in bruikleen zou worden gegeven aan de kerkvoogdij van de hervormde gemeente.^[1] In die periode was er slechts één hervormde kerk in Enschede, de Grote Kerk op de Oude Markt, in een groeiende gemeente met vier predikanten.^[2] Onder andere textielfabrikant Jan Herman van Heek was bij de stichting betrokken. Vanuit verschillende hoeken werden donaties gedaan, zowel financieel als materieel.^[3][4] In drie jaar tijd werd 120.000 gulden opgehaald, dat in februari 1926 als fonds aan de kerkenraad werd overgedragen.^[3] De kruiskerk is ontworpen door de architecten Jan en Theo Stuivinga en op 5 juli 1926 vond de aanbesteding plaats.^[5] In 1927 werd de eerste steen gelegd door Maria Catharina Briët, de oudste dochter van ds. Briët, en Jan Herman Alexander van Heek, de oudste zoon van J.H. van Heek.^[1] Op zondag 13 november van dat jaar vond de inwijdingsdienst plaats, waarin ds. J. van Dorp voorging.^[6] De Lasonderkerk is vernoemd naar het buurtschap Lasonder.^[7]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten er in de kerktoren onderduikers verstopt.^[8] In 1941 richtte de Enschedese componist Harry Mayer een jeugdkoor op, waarvoor hij ook verschillende psalmbewerkingen schreef.^[9] De vrijzinnig Nederlands-hervormde predikant ds. Nanne Zwiep was in deze periode een van de voorgangers van de gemeente. Op zondag 19 april 1942 sprak hij zich in zijn preek uit tegen het nationaalsocialisme en de Jodenvervolging. De volgende dag werd hij door de bezetter gearresteerd, en na vijf maanden ondervraging in de gevangenissen van Arnhem en Amersfoort werd hij naar Dachau gedeporteerd. Op 24 november 1942, twee maanden na zijn aankomst in het kamp, stierf hij aldaar aan uitputting en ondervoeding.^[10] De kerk kwam redelijk ongeschonden de oorlog uit.

Rond 1970 ontstond er een tekort aan hervormde predikanten in Enschede en liep het kerkbezoek terug, waardoor er een sanering plaatsvond en de Lasonderkerk en Philadelphia-kerk werden afgestoten. In diezelfde periode vond er onder leiding van ds. O. Mooiweer een scheuring plaats, waarmee de vrijgemaakte Gereformeerde Kerk Enschede Noord (buiten verband) ontstond. Zij kerkten vanaf 1970 al in de Lasonderkerk, waarna het gebouw eind 1971 aangekocht werd.^[11] In 1974 was het Twents Conservatorium in Enschede de eerste opleiding die van het ministerie toestemming kreeg om musici op te leiden tot bespelers van het elektronische orgel. Organist Bernard Drukker gaf deze lessen op een Hammondorgel in de Lasonderkerk.^[12] Gedurende de jaren tachtig vonden er vanuit de Lasonderkerk een aantal uitzendingen plaats van het CvK en het EO-programma Laat ons de rustdag wijden.

Op 13 mei 2000 raakten de ramen en daken van de Lasonderkerk zwaar beschadigd bij de vuurwerkramp in Enschede, waarna ze in 2001 zijn hersteld.^[13] In 2002 gingen de NGK-gemeentes van Enschede Noord en Zuid samen verder als een kerk.^[14] In 2010 is het gebouw gerestaureerd en is er aan de achterzijde een zalencentrum bijgebouwd.^[8] Vanaf 2008 was ds. Jaap Dekker de predikant van de gemeente; hij werd in 2019 bijzonder hoogleraar op de Henk de Jong-leerstoel aan de Theologische Universiteit Kampen.^[15]

Het interieur van de Lasonderkerk, inclusief de eikenhouten preekstoel, is ook ontworpen door de gebroeders Stuivinga. Het oorspronkelijke bankenplan met kansel en orgelbalkon zijn bewaard gebleven. De kerk heeft witgestucte wanden boven een lambrisering van schoon metselwerk. De gewelven tussen de gepleisterde spitsbogen zijn betimmerd met geverniste schroten. In de noordgevel symboliseren de ronde vensters de Alpha en Omega, het begin en het einde. In de kerkeraadszaal zijn de beschilderde houten schouw en de decoratieve kapconstructie nog origineel.^[16]

De gebrandschilderde glas-in-loodramen zijn ontworpen door Herman Veldhuis van het Delftse glasatelier 't Prinsenhof en vervaardigd door de firma L. Schouten uit Delft. Op de vensters aan de oostzijde van de kerk is de verheerlijking van Jezus op de berg afgebeeld, met daaronder zeven taferelen met gelijkenissen uit het Nieuwe Testament. De westelijke vensters geven het verhaal van Mozes op de berg Nebo weer, met daaronder zeven taferelen uit zijn leven.^[16]

De Lasonderkerk is gesitueerd op de hoek van de Lasondersingel en de Blijdensteinlaan, met aan de overzijde het Rijksmuseum Twente. Het pand heeft een centraliserende, kruisvormige plattegrond met toren en ingangsportaal onder steile, met antracietgrijze Hollandse pannen gedekte zadeldaken. De gevels zijn opgetrokken in roodbruine handvormsteen met steunberen, zandstenen lijsten en siermetselwerk. Op de kruising van de daken staat een zeshoekig ventilatietorentje met koperen schilddak. Tegen de oostgevel sluit de kerkeraadszaal aan, eveneens onder zadeldak. De hoofdingang bevindt zich in de noordgevel en is bereikbaar via een hardstenen stoep en een diep portiek, omlijst met gebeeldhouwde zandstenen blokken. Boven de ingang van de kerk is een door L.E. Beijerman ontworpen beeldhouwwerk op de sluitsteen bevestigd, dat is gebaseerd op Handelingen 3:1-8, waarin Petrus een lamme bedelaar geneest. Het terrein rond de kerk bestaat uit een gazon met grote eiken, omgeven door een haag tussen gemetselde pijlers.^[16]

In de klokkentoren hangt een door Pieter en François Hemony gegoten klok uit 1644, afkomstig uit de in 1920 door brand getroffen Wijnhuistoren in Zutphen.^[18] De klok was in 1942 op last van de bezetter op grond van de ”Metallgutverordnung” (metaalgoederenverordening) verwijderd, maar werd teruggevonden in Groningen en teruggeplaatst.^[19]

• Officiële website Lasonderkerk