Kunpengornis
Kunpengornis is een geslacht van basale vogels, behorende tot de Euornithes, dat tijdens het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige China. De enige benoemde soort is Kunpengornis anhuimusei.
Vondst en naamgeving
Een plaatselijke boer groef bij Lamadong in de prefectuur Lianchang in de provincie Liaoning het skelet op van een vogel. Hij deed het in 2023 toekomen aan het Anhui Geological Museum voor wetenschappelijk onderzoek. Deze fossielen zijn in China staatseigendom.
In 2025 werd de typesoort benoemd en beschreven door Huang Jiandong, Wang Xuri, Andrea Cau, Mao Lei, Liu Yichuan en Wang Yang. De geslachtsnaam verbindt de Kunpeng, een wezen uit de Chinese mythologie bestaand uit een reusachtige vogel, de Peng, die getransformeerd is uit een reuzenvis, de Kun, met het Grieks ornis, "vogel". De soortaanduiding is de genitief van "AnhuiMuseum". Omdat de naam gepubliceerd is in een elektronisch tijdschrift zijn Life Science Identifiers nodig voor de geldigheid ervan. Deze zijn 5FE3F342-4F9D-4BEE-8FA2-4B5B8334331F voor het geslacht en 46FCBA09-7D8E-48FD-9B3F-D34EC415EDB5 voor de soort.
Het holotype, AGB 15483, is gevonden in een laag van de Jiufotangformatie die dateert uit het Aptien. Het bestaat uit een vrijwel compleet en in verband liggend skelet, platgedrukt op een enkele plaat. Het betreft een jongvolwassen dier. In de buikholte zijn visresten aangetroffen, kennelijk deel van de laatste maaltijd van de vogel.
Beschrijving
Grootte en onderscheidende kenmerken
Kunpengornis heeft een vleugelspanwijdte van zeker zestig centimeter.
De beschrijvers stelden een aantal onderscheidende kenmerken vast. Een ervan is een autapomorfie, een unieke afgeleide eigenschap. De schaambeenderen missen een verbeende symfyse aan de uiteinden maar zijn daar geleidelijk verbreed resulterend in een punt die van voor naar achter tweemaal langer is dan in het midden van de schacht maar een plotse overgang tussen de schacht en de voet mist.
Verder is er een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken. De achterste tak van de praemaxilla is gereduceerd tot minder dan de helft van de buitenste kaakrand van de praemaxilla. Het hoofdlichaam van de praemaxilla is korter dan het voorste deel van het bovenkaakslichaam vóór de oogkas. De praemaxilla draagt vijf tanden die beperkt zijn tot de achterste helft van de kaakrand van de praemaxilla. Het neusbeen heeft een spits toelopende achterste tak richting voorhoofdsbeen en een stompe afgeronde neergaande tak naar het bovenskaaksbeen. De voorste tak van het postorbitale naar het voorhoofdsbeen is afgerond in bovenaanzicht en steekt abrupt uit van de oogkas. Het ravenbeksbeen heeft een trapeziumvormige processus procoracoideus dat niet van voor naar achter verbreed is op zijn binnenrand. Het derde middenhandsbeen is robuust met een schacht die breder is dan de helft van het tweede middenhandsbeen. Het borstbeen heeft een voorste buitenste uitsteeksel, een druppelvormig uiteinde van het zijdelingse uitsteeksel en een gereduceerd tussenliggend uitsteeksel van de achterrand dat geen opening omvat. De benige elementen van de vleugel zijn 12% langer dan de achterpoot.
Skelet
Kunpengornis heeft een langwerpige spitse kop, waarvan de snuit 60% uitmaakt. De punt van de snuit is tandeloos en de vijf premaxillaire tanden staan vrij ver uit elkaar. Het bovenkaaksbeen maakt een groot deel van de snuit uit, heel anders dan bij moderne vogels. Het bovenkaaksbeen draagt minstens drie, kegelvormige, tanden. Er staan minstens tien tanden in de onderkaak. Ook die zijn kegelvormig.
De nek is zeer lang. Er zijn minstens elf halswervels. Het synsacrum bestaat uit negen wervels. De derde vinger telt maar één kootje.
Fylogenie
Kunpengornis werd in de Euornithes geplaatst als zustersoort van Piscivoravis.
| Ornithothoraces |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Levenswijze
De visbotjes wijzen erop dat Kunpengornis een viseter was. Dit is pas de vierde keer dat dit voor een basaal lid van de Euornithes vermoed wordt.
Literatuur
- (en) Huang, Jiandong, Wang, Xuri, Cau, Andrea, Mao, Lei, Liu, Yichuan (2025-09). A new euornithine from the Lower Cretaceous (Aptian) of China reveals the first radiation of fish-eating birds. Cretaceous Research : 106244. DOI:10.1016/j.cretres.2025.106244.