Lijst van koningen van Sumer

De Soemerische koningslijst is een oud-Mesopotamische literaire tekst in het Soemerisch, die een overzicht geeft van de opeenvolgende koningen en hun heersende steden in Sumer en omgeving. De tekst beschrijft per dynastie welke stad het koningschap bezat, welke koningen regeerden en hoe lang hun regering duurde. In het vroege gedeelte van de lijst worden extreem lange regeerperiodes genoemd — soms tot wel 43.200 jaar — wat wijst op een mythisch karakter.

De oudste versies dateren uit de Ur III-periode (ca. 2100 v.Chr.) en zijn vermoedelijk gebaseerd op nog oudere Akkadische bronnen. In de bekendste versie, vastgelegd op het Weld-Blundell-prisma, begint de lijst met acht mythische koningen die voor de zondvloed regeerden over vijf steden, waaronder Eridu, Bad-tibira en Shuruppak. Deze periode zou in totaal 241.200 jaar hebben beslagen. Na de zondvloed "daalde het koningschap opnieuw neer uit de hemel" en vestigde zich eerst in Kish, waarmee het meer historische deel van de lijst begint.

De koningslijst kent een steeds herhaald patroon: een stad ontvangt het koningschap, er worden een of meerdere koningen genoemd met hun regeerduur, en vervolgens wordt vermeld dat de stad viel of het koningschap verloor aan een andere stad. De koningslijst volgt zo een cyclisch patroon van machtsoverdracht tussen steden zoals Kish, Uruk, Ur, Awan, Akshak, Mari en uiteindelijk Isin.

Enkele bekende figuren uit de lijst zijn:

• Dumuzid (de later vergoddelijkte Tammuz), genoemd onder de mythische koningen;
• Etana van Kish, "die naar de hemel steeg en alle landen verenigde";
• Enmebaragesi, de eerste koning uit de lijst die ook onafhankelijk epigrafisch is bevestigd;
• Gilgamesj van Uruk, bekend uit het gelijknamige epos;
• Kug-Bau, een herbergierster en vermoedelijk de enige vrouwelijke heerser op de lijst.

In totaal vermeldt de lijst meer dan honderd koningen, waaronder ook Sargon van Akkad en zijn opvolgers, de heersers van de derde dynastie van Ur (Ur III) en ten slotte de koningen van Isin. Sommige versies eindigen met een samenvatting van het aantal dynastieën, koningen en hun gezamenlijke regeerduur.

De Soemerische koningslijst is bekend uit minstens zestien tabletten of fragmenten, grotendeels uit het zuidelijke Mesopotamië. De bekendste is het vierzijdige Weld-Blundell-prisma. Andere belangrijke versies zijn de Scheil-tablet (gevonden in Susa) en een vroege versie uit de Ur III-periode (USKL). Niet alle versies bevatten dezelfde delen: sommige missen bijvoorbeeld het zondvloedgedeelte, andere wijken af in volgorde of regeerduur. Verschillen zijn deels het gevolg van kopieerfouten, maar ook van bewuste redactionele aanpassingen om politieke doeleinden te dienen.

De lijst werd vermoedelijk opgesteld om de heerschappij van specifieke steden en dynastieën te legitimeren. Door het koningschap als een goddelijk gegeven te presenteren dat telkens "neerdaalt" in één stad, werd het idee versterkt van een legitieme, doorlopende machtsopvolging. Dit verklaart waarom sommige versies nadruk leggen op Kish, terwijl andere juist trachten die dominante rol te relativeren door een mythische prehistorie toe te voegen.

Hoewel de lijst vroeger als belangrijke historische bron werd beschouwd, is het huidige wetenschappelijke inzicht veel kritischer. De vroege delen van de lijst worden als grotendeels mythisch of ideologisch gezien, mede omdat slechts zeven koningen uit het pre-Sargonische deel onafhankelijk zijn bevestigd door eigentijdse inscripties. Moderne wetenschappers beschouwen de lijst vooral als politieke propaganda, die pas vanaf de Akkadische en Ur III-periode enige historische betrouwbaarheid heeft.

Toch blijft de Soemerische koningslijst belangrijk als literaire en ideologische bron. Ze biedt inzicht in hoe koningschap en geschiedenis werden voorgesteld in het Oud-Babylonische wereldbeeld, en beïnvloedde latere teksten zoals de Assyrische koningslijst en de Babyloniaca van Berossos.

De vroege data zijn bij benadering en gebaseerd op beschikbare archeologische gegevens. Voor de meeste pre-Akkadische heersers is de koningslijst zelf de enige bron. Pas vanaf Lugal-zage-si en de Derde Dynastie van Uruk (die werd verslagen door Sargon van Akkad) ontstaat een beter begrip van hoe latere heersers in de chronologie van het Oude Nabije Oosten passen. Hier wordt de korte chronologie gebruikt.

Nadat de zondvloed het land had overspoeld en het koningschap uit de hemel was neergedaald, was het koningschap in Kish.

• Hammurabi 1792-1750 v.Chr.

In 1763 verslaat Hammurabi de laatste koning van Larsa (Rim-Sin). Hiermee komt voorgoed een eind aan Sumer.

• Lijst van koningen van Babylonië
• Lijst van koningen van Aššur
• Babyloniaca van Berossus