Koning Willem III School te Batavia
| Koning Willem III School te Batavia | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Algemeen | ||||
| Locatie(s) | Nederlands-Indië | |||
| Opgericht | 27 november 1860 | |||
| Opgeheven | 1942 | |||
| ||||
De Koning Willem III School te Batavia, afgekort als KW III School, was de eerste algemene middelbare school die op 15 september 1860 door de Nederlandse Oost-Indische regering in Batavia werd opgericht. De eerste steen werd voor dit gebouw gelegd op 27 november 1860. De school werd vernoemd naar Koning Willem III. De school was gevestigd op de plek waar nu de Nationale bibliotheek van Indonesië staat, aan Jalan Salemba Raya 28A in Centraal Jakarta. Dit was een openbare HBS, wat betekent dat ze werd beheerd door de overheid. Het was dus geen bijzondere school, in beheer bij zending of missie, zoals de meeste scholen in Nederlands-Indië.De eerste directeur van de KW III School was Dr. S. A. Naber.
Geschiedenis
Op grond van het Besluit van de Algemeen Gouverneur van 5 juni 1859, nummer 11, werd de heer A. Prins benoemd tot Erevoorzitter van het College van Curatoren van het Gymnasium Willem III; Curatoren waren T. Ament, Dr. P. Bleeker, G.F. de Bruijn Kops, J.W.C. Diepenheim (president van de Javasche Bank), Jhr. de heer F. Junius van Hemert, C. F. W. Wiggers van Kerchem, de heer T. H. der Kinderen, de heer W. Rappard, G. Suermondt, G. H. Uhlenbeck, F. van Vollenhoven, N. H. Whitton. In hetzelfde jaar keurde de regering het voorstel goed van de Commissie van Curatoren voor het Gymnasium Willem III om het huis van wijlen Pierre Jean Baptiste de Perez te kopen als locatie voor de school. Deze woning was gelegen in de omgeving van Ommelanden, Batavia.[1]
Op 13 september 1860 werd een toelatingsexamen gehouden, met bevredigende resultaten: 37 van de 45 aspirant-leerlingen slaagden. Op 15 september 1860 opende het Willem III Gymnasium zijn deuren[2] met een driejarige studietijd.
Op dinsdag 27 november 1860 verrichtte de gouverneur-generaal een ceremoniële eerste steenlegging voor het hoofdgebouw van het Willem III Gymnasium.
Op basis van decreet nr. 1 van de gouverneur-generaal van 21 augustus 1867 werd het Willem III Gymnasium verdeeld in twee secties:
- Sectie A: Hoogere Burgerschool (HBS), met een vijfjarige studietijd, bedoeld om leerlingen in staat te stellen hun studie aan de universiteit voort te zetten;
- Sectie B: een driejarige studieperiode, bedoeld om studenten in staat te stellen hun studies voort te zetten aan officiers-, ambtenaren- of vak- en ambachtsscholen in Delft, Nederland.
Hoewel de school werd opgewaardeerd tot een vijfjarige HBS, bleef de naam Willem III Gymnasium tot in de 20e eeuw in gebruik en werd het Koning Willem III School.
Toen de Japanners Indonesië in 1942 binnenvielen, werd de school gesloten. Het gebouw werd gebruikt door de Nederlandse Civiele Bescherming. Na de overgave van Nederland werd het door de Japanners gebruikt. Ook na de overwinning van de geallieerden op Japan werd het gebouw door geallieerde troepen gebruikt. In 1949, nadat Nederland de Indonesische soevereiniteit had erkend, werd het KW III-gebouw kortstondig het hoofdkwartier van het bataljon Kala Hitam (Zwart Bataljon) van de Indonesische Nationale Strijdkrachten (TNI). Later werd het omgebouwd tot kantoren en huisvesting voor de Indonesische Legergezondheidsdienst.
Begin 1987 werd het voormalige KW III-schoolterrein gerenoveerd en in gebruik genomen als de Nationale Bibliotheek van Indonesië. Op 11 maart 1989 werd het complex officieel geopend met de ondertekening van een marmeren plaquette door president en first lady Tien Suharto.
Leerlingen
Deze school had de bijnaam "koningsschool", dus de leerlingen, de kinderen van koloniale ambtenaren, werden "de kinderen van de koning" genoemd. De school accepteerde later ook inheemse kinderen uit de priyayi-klasse, ofwel inheemse ambtenaren. Verschillende inheemse leerlingen die daar les volgden, zouden later prominente figuren in de nationale beweging worden, waaronder Agus Salim, Achmad Djajadiningrat, Mohammad Husni Thamrin, Ernest Douwes Dekker en Johannes Latuharhary.
In die periode kan gezegd worden dat rijke Peranakan-Chinezen die zich een Nederlandse opleiding konden veroorloven, hun kinderen naar religieuze of particuliere instellingen stuurden, terwijl de zonen van de schoolhoofden naar formele scholen gingen. Soms kregen Chinese kinderen tegelijkertijd een Chinese opleiding van privéleraren, of op scholen die werden geleid door leraren die in China waren opgeleid, zoals J.E. Albrecht schreef.[3] Een interessante notitie in de krant Bintang Timor bevestigt de gegevens van J.E. Albrecht. Albrecht wees erop dat veel Chinezen in die tijd hun kinderen een Europese opleiding gaven. Hij verklaarde ook dat er onlangs enkele jongens naar de Koninklijke School in Batavia waren gestuurd, en dat veel Chinese ouders, die hun dochters wilden laten onderwijzen, ook Europese gouvernantes in dienst namen die de opdracht kregen hen allerlei kennis bij te brengen.[3]
Een gedeelte van de Maleise tekst luidt als volgt:[3]
...Kinderen van de Chinezen die de examens aflegden, werden ingeschreven aan het Koninklijk Gymnasium Willem III, onder begeleiding van Tan Tjoen Keng en Han Biang Djang.
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Koning_Willem_III_School_te_Batavia op de Indonesischtalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- ↑ "Benoemingen", Java-bode, 25 juni 1859. Geraadpleegd op 11 december 2025. – via Delpher.
- ↑ "Oost-Indië, Batavia", Leydse courant, 19 oktober 1860. Geraadpleegd op 11 december 2025. – via Delpher.
- 1 2 3 Salmon, Claudine (1985). Sastra Cina Peranakan dalam Bahasa Melayu. Balai Pustaka, Jakarta, pp. 7-11.
