Kerk van Midwolda

Kerk van Midwolda
Locatie
Land	Nederland
Plaats	Midwolda
Adres	Hoofdweg 168
Coördinaten	53° 12′ NB, 7° 1′ OL
Gewijd aan	Johannes de Doper
Status en tijdlijn
Gebouwd in	1738
Monumentale status	rijksmonument (23 mei 1973)[1]
Monument­nummer	29921
Bouwkundige informatie
Bouw­materiaal	baksteen
Toren	1708
Afbeeldingen
gevelsteen 1738
Website
Portaal    Christendom

De Hervormde kerk van Midwolda is een tweebeukige zaalkerk uit 1738 in het dorp Midwolda in de gemeente Oldambt (Nederlandse provincie Groningen), die mede bekend is door het bijzondere kerkorgel uit 1772.

De huidige kerk verving de middeleeuwse Viertorenkerk van Midwolda die volgens de overlevering het grootste kerkgebouw in de provincie Groningen was. Omdat het dorp zich verplaatst had naar een zuidelijker gelegen zandrug om zich beter te beschermen tegen overstromingen van de Dollard, was de kruiskerk geïsoleerd komen te liggen. Bovendien was het gebouw steeds bouwvalliger geworden en een van de torens en het gewelf waren al ingestort.

De nieuwe kerk kwam dichter bij de dorpskern te staan. Eerst werd in 1708 een nieuwe kerktoren opgetrokken en in 1738 kwam het kerkgebouw gereed. De vier kleine dakruiters verwijzen naar de vier torens van de middeleeuwse kerk. De vier adelaars die als windvaan bovenop de spitsen zijn ontleend aan het wapen van de stad Groningen. De toenmalige bewoner van de Ennemaborg, Johan Hora, was een belangrijke financier van de nieuwe kerk. De eerste predikant was Wilhelmus Schortinghuis.

De kerk heeft een groot orgel uit 1772 van de beroemde orgelbouwer Albertus Antoni Hinsz. Het werd gefinancierd door Johan Hora Siccama, kleinzoon van Johan Hora. Voor een dorpsorgel is het uitzonderlijk groot. Het heeft 33 registers, verdeeld over twee klavieren en een vrij pedaal. Het orgel is een rijksmonument.

Al het pijpwerk is tot op heden nog origineel, al is er wel regelmatig aan gewerkt. Nadat Herman Eberhard Freytag in 1834 enkele kleine wijzigingen uitvoerde, werd het orgel in 1897 gerestaureerd en gewijzigd door Cornelis jr. en Antonius van Oeckelen. Toen het kerkgebouw in 1965 werd gerestaureerd moest het orgel tijdelijk wijken. Het werd in 1968 teruggeplaatst en in 1970-1972 gerestaureerd door de firma Flentrop, grotendeels in de staat van 1772. Hierbij werden de meeste wijzigingen van Van Oeckelen ongedaan gemaakt. Latere werkzaamheden werden uitgevoerd door Winold van der Putten in 2000, waarna het instrument in 2018-2020 verder is geoptimaliseerd.^[2]

• Piet A. Geluk, 800 jaar gemeente van Christus te Midwolda, Midwolda 1988
• Jan Pieter Koers, 'De bouw van de kerk van Midwolda', 3 delen, in: Duvekoater 35 (2021), nr. 68, p. 20-24; 36 (2022), nr. 69, p. ...; nr. 70, p. 29-33