Karen Horney

Karen Horney
1938
Persoonlijke gegevens
Volledige naam	Karen Clementine Theodore (Danielsen) Horney
Geboortedatum	16 september 1885
Geboorteplaats	Blankenese
Overlijdensdatum	3 december 1952
Overlijdensplaats	New York
Nationaliteit	Duitsland Verenigde Staten
Beroep	psychiater, psychoanalist, schrijver,[1] psychotherapeut
Lid van	German Psychoanalytical Society, New York Psychoanalytic Society
Academische achtergrond
Alma mater	Universiteit van Freiburg, Humboldtuniversiteit, Georg-August-Universität Göttingen
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en)	psychoanalyse

Karen Horney, geboren als Karen Clementine Theodore Danielsen (Blankenese, 16 september 1885 – New York, 4 december 1952), was een Duits-Amerikaanse psychoanalytica die naast haar therapeutische werk een belangrijke bijdrage leverde aan de theorievorming in haar vakgebied.

Karen Danielsen behoorde in 1906 tot de eerste vrouwen in Duitsland die geneeskunde gingen studeren. Ze deed dit tegen de wens van haar ouders in.^[2] Ze ging voor haar studie naar de Universiteit van Freiburg. Na haar huwelijk in 1909 heette ze Karen Horney. Ze verhuisden naar Berlijn, waar ze aan de universiteitskliniek Charité haar studie voortzette. In 1915 promoveerde ze bij Karl Bonhoeffer op het onderwerp psychoses na hersenletsel. In 1932 verhuisde ze naar de Verenigde Staten om een alternatieve psychoanalytische vereniging op te richten.

Neurose is een belangrijk thema in het werk van Horney. Volgens haar worden neuroses niet alleen veroorzaakt door emotionele conflicten uit de kindertijd, maar vooral door relaties met mensen. Zij volgde hierin aanvankelijk de theorie van Sigmund Freud, maar bracht later nuances aan. Zij volgde Freud niet waar hij een verschil aangaf tussen man en vrouw.^[3]

In haar laatste boek Neurosis and Human Growth ontwikkelt Karen Horney een volledige theorie over de oorsprong en dynamiek van neurose. In haar theorie is neurose een vervormde manier van naar de wereld en naar jezelf kijken. Die wordt bepaald door dwangmatige behoeften in plaats van een oprechte interesse in de wereld zoals die is. Horney stelt dat neurose wordt overgedragen aan een kind vanuit zijn of haar vroege omgeving en dat dit op veel manieren kan gebeuren:

"Samengevat komt het erop neer dat de mensen om hem heen te veel verstrikt zijn in hun eigen neuroses om in staat te zijn het kind lief te hebben, of zelfs om hem te zien als het specifieke individu dat hij is; hun houding ten opzichte van hem wordt bepaald door hun eigen neurotische behoeften en reacties".

De initiële realiteit van het kind wordt vervolgens verstoord door de behoeften en pretenties van zijn of haar ouders. Opgroeien met neurotische verzorgers maakt het kind spoedig onzeker en daardoor ontwikkelt het basisonrust. Om hiermee om te gaan creëert de verbeelding van het kind een geïdealiseerd zelfbeeld:

"Elke persoon bouwt zijn persoonlijke geïdealiseerde beeld op uit de materialen van zijn eigen speciale ervaringen, eerdere fantasieën, specifieke behoeften en ook zijn gegeven capaciteiten. Als het beeld geen persoonlijk karakter had, zou hij geen gevoel van identiteit en eenheid bereiken. Hij idealiseert in eerste instantie zijn specifieke “oplossing” van zijn basisconflict: gehoorzaamheid wordt goedheid, liefde, heiligheid; agressiviteit wordt kracht, leiderschap, heldendom, almacht; afstandelijkheid wordt wijsheid, zelfredzaamheid, onafhankelijkheid. Wat, volgens zijn specifieke oplossing, tekortkomingen of gebreken lijken, wordt altijd vervaagd of geretoucheerd".

Zodra hij zich identificeert met zijn geïdealiseerde beeld, ontstaat een aantal gevolgen. Hij zal eisen stellen aan het leven en aan anderen op basis van het prestige dat hij voelt vanwege zijn geïdealiseerde zelfbeeld. Hij zal zichzelf strenge normen opleggen om aan dat beeld te voldoen. Hij zal trots cultiveren, en dat brengt de kwetsbaarheden met zich mee van trots die geen basis heeft. Uiteindelijk zal hij zichzelf verachten vanwege al zijn beperkingen. Vicieuze cirkels zullen al deze effecten versterken. Naarmate hij volwassen wordt, zal een specifieke “oplossing” voor alle innerlijke conflicten en kwetsbaarheden zich verder verankeren. Hij zal expansief zijn en symptomen van narcisme, perfectionisme of wraakzucht vertonen. Of hij zal zichzelf wegcijferen en dwangmatig meegaand zijn; hij zal symptomen van behoeftigheid en afhankelijkheid vertonen. Of hij zal zich neerleggen bij zijn lot en zich terugtrekken.

Horneys ouders waren de Noors-Duitse scheepskapitein Berndt Wackels Danielsen (1836–1910) en de Nederlandse Clothilde Marie van Ronzelen (1853–1911), dochter van de waterbouwkundige Jacobus Johannes van Ronzelen (1800-1865). Ze trouwde in 1909 met de economiestudent Oskar Horney (1883–1948), die carrière maakte in de industriële wereld. Al tijdens haar studie beviel ze van haar eerste dochter Brigitte Horney (1911-1988), die toneel- en filmactrice werd. Daarna kreeg ze nog twee dochters, Marianne en Renate.

• The Neurotic Personality of our Time, Norton, New York, 1937.
• New Ways in Psychoanalysis, Norton, New York, 1939.
• Self-analysis, Norton, New York, 1942.
• Our Inner Conflicts, Norton, New York, 1945.
• Are You Considering Psychoanalysis?, Norton, New York, 1946.
• Neurosis and Human Growth, Norton, New York, 1950.
• The Collected Works of Karen Horney (2 delen), Norton, New York, 1950.

Postuum verschenen

• Feminine Psychology (in losse onderdelen 1922-1937), Norton, New York, 1967.
• The Adolescent Diaries of Karen Horney, Basic Books, New York, 1980.
• Final Lectures, red. Douglas H. Ingram, Norton, New York, 1991.
• The Therapeutic Process: Essays and Lectures, red. Bernard J. Paris, Yale University Press, New Haven, 1999.
• The Unknown Karen Horney: Essays on Gender, Culture, and Psychoanalysis, red. Bernard J. Paris, Yale University Press, New Haven, 2000.

• (en) Leven en werk van Karen Horney

Zie de categorie Karen Horney van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.