Karaktermoord

Karaktermoord is een vorm van laster. Bij karaktermoord probeert iemand stelselmatig een andere persoon, sociale groep of organisatie een slechte naam of slecht imago te bezorgen door middel van roddel en lasterpraat. Er wordt specifiek een aanval gedaan op het karakter van het slachtoffer, waardoor men een totaal ander beeld daarvan krijgt dan het daadwerkelijk is. Het eigenlijke karakter is als het ware "vermoord". De term kan zowel verwijzen naar het proces van karaktermoord plegen, als van het daadwerkelijke resultaat ervan (de beschadigde reputatie).

Karaktermoord geschiedt per definitie opzettelijk en publiekelijk.^[1][2][3] De term karaktermoord raakte pas vanaf de 1980er jaren echt ingeburgerd, maar het verschijnsel zelf is van alle tijden en kwam al voor in vrijwel alle historische periodes en samenlevingen, zoals middeleeuwse en vroegmoderne culturen. Zij had betrekking op bijvoorbeeld keizers en koninginnen, bisschoppen, generaals, denkers en dichters.^[4] Ook andere publieke figuren, zoals religieuze leiders, wetenschappers, sporters en beroemdheden kunnen slachtoffer worden. Het is niet gebonden aan een specifieke culturele omgeving.

De term is nauw verwant aan begrippen als smaad en laster, maar heeft een bredere betekenis. Smaad en laster worden vooral gebruikt als juridische aanduiding voor een vorm van belediging die strafbaar is. Bij karaktermoord is er niet per se sprake van een strafbaar feit.^[4] Karaktermoord kan behalve op een individu, ook zijn gericht op een sociale groep of institutie. Het kan bestaan uit verschillende vormen van lasterlijke aanvallen, vergelijkbaar met uitvoerige beledigende aanvallen middels argumentum ad hominem, maar niet noodzakelijk in de context van een debat. De term kan zowel verwijzen naar het proces van karaktermoord plegen, als van het daadwerkelijke resultaat ervan (de beschadigde reputatie).^[5]

Karaktermoord kan plaatsvinden in verschillende contexten. In de politiek maakt het gewoonlijk onderdeel uit van een lastercampagne, om de reputatie en geloofwaardigheid van een individu of partij te ondermijnen, ook wel aangeduid als 'moddergooien'.^[5] Karaktermoord kan plaatsvinden in een actuele situatie, of na de dood van het slachtoffer. In het laatste geval wordt de persoon na diens dood in diskrediet gebracht.

Karaktermoord heeft vijf basiskenmerken:^[6]

1. er is een aanvaller die probeert iemands reputatie te beschadigen
2. er is een doelwit waartegen de karakteraanval is gericht
3. er is een medium dat de aanval overbrengt, zoals een pamflet, speech, omroep of website
4. er is een publiek dat de aanval beoordeelt
5. er is een historische, politieke of sociaal-culturele context waarbinnen de aanval plaatsvindt

Het plegen van karaktermoord kan worden uitgevoerd middels een verscheidenheid van mogelijke aanvallen in de vorm van verbale en non-verbale aanvallen. Dat kunnen bijvoorbeeld uitgesproken beledigingen, geruchten, advertentiecampagnes, pamfletten, cartoons of tweets zijn.^[5]

Lasterpraat bestaat vaak uit ad hominem-aanvallen in de vorm van verdraaiingen, halve waarheden of pure leugens. Da aanvaller kan gebruik maken van verbale en non-verbale aanvallen, waaronder 'double-speak', valse beschuldigingen, het verspreiden van verdachtmakende toespelingen of opzettelijke misinformatie over iemands moraal, integriteit of publieke verschijning. Karaktermoord kan gepaard gaan met manipuleren, zoals het verdraaien van informatie die op zichzelf correct is, maar wordt gepresenteerd op een misleidende manier, zonder de noodzakelijke context.^[5] De aantijgingen die geuit worden kunnen waar of onwaar zijn; bij karaktermoord is bepalend dat het een poging is om iemand moedwillig te beschadigen.

In de psychologie wordt het plegen van karaktermoord wel geassocieerd met personen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis of een aanverwante persoonlijkheidsstructuur.^[7] Karaktermoord kan daarbij worden gepleegd als onderdeel van gaslighting. De narcist projecteert daarbij de eigen karaktertrekken op het slachtoffer. Door alles om te draaien en de eigen eigenschappen en emoties toe te dichten aan de ander, zorgen zij er voor dat hun eigen ware gezicht niet aan het licht komt.^[8][9]

De narcist of juist de afhankelijke persoon, de co-dependent, tracht de indruk die de tegenspeler maakt of diens reputatie zodanig te beïnvloeden dat anderen een negatief of onaantrekkelijk beeld van hem of haar vormen, bijvoorbeeld door onterechte of buitensporige kritiek.^[10]

• Narcistische afweer