Kampen Diever A en B

Kampen Diever A en B
Ingebruikname	10 januari 1942
Locatie	Diever
Land	Nederland
Coördinaten	52° 53′ NB, 6° 19′ OL
Beheerder	Wv RvdW NAD

De rijkswerkkampen Diever A en Diever B in de Oude Willem, in de buurt van Diever, werden in de jaren dertig van de twintigste eeuw opgericht, tijdens de economische crisis, als onderdeel van de werkverschaffing. Van 10 januari 1942 tot 2 oktober 1942 waren de twee werkkampen in gebruik als dwangarbeiderkamp voor Joodse Nederlanders, die later naar Westerbork werden gedeporteerd.

Diever A werd geopend in 1934, Het kamp Diever A bestond uit houten woonbarakken gegroepeerd rond een grasveld, de woning van de kok-beheerder, de keuken, het waslokaal en een kantine. Diever B werd in 1937 naast Diever A gebouwd en was qua opzet identiek.^[1] Beide kampen, gelegen aan de straat tussen Diever en Wateren, toen de Woaterse weg genoemd, nu Bosweg, boden onderdak aan ongeveer 100 mannen die tewerkgesteld werden in de bosbouw en ontginning van de Drentse heide.

In de kampen heerste aanvankelijk een ‘veertiendagenregeling’; eens in de veertien dagen mochten de werklozen in het weekend naar huis. In de zomer van 1939 werd dit, na hevige protesten en een staking, gewijzigd; Voortaan mochten de werklozen elk weekend naar huis.

Beide kampen werden vermoedelijk in november 1941 ontruimd.^[2]

In december 1942 besloot de Duitse bezetter Amsterdamse Joodse mannen naar de Drentse rijkswerkkampen in Diever, Geesbrug, Gijsselte, Kremboong^[3], Mantinge, Orvelte, Stuifzand en Vledder te sturen. Hiertoe werden 1402 Amsterdamse mannen opgeroepen voor tewerkstelling in de werkkampen. Dat het uiteindelijke doel was deze mannen later door te sturen naar Westerbork, werd niet aan de opgeroepenen verteld.

Op 10 januari 1942 om 9:45 vertrokken 905 mannen vanaf perron vijf van het Centraal Station in Amsterdam per trein vertrokken naar Drenthe.^[4] Vanwege van de ‘lage opkomst’ voerde de Duitse bezetter direct de druk op.

Op 13 januari 1942 deed de Joodsche Raad voor Amsterdam, in opdracht van de Duitse bezetter, een oproep aan alle werkloze mannelijke Joden in Amsterdam die geen arbeid of vaste bezigheid hadden om een formulier in te vullen, waarin men verklaarde ‘geen arbeid, noch vaste bezigheid’ te hebben. Dat de oproep uitsluitend aan mannen zonder arbeid of vaste bezigheid gericht was, is op zijn minst merkwaardig te noemen. De meeste van de mannen die op 10 januari 1942 naar Diever A hadden moeten vertrekken hadden wel degelijk eerbare arbeid.^[4]

De Joodse dwangarbeiders die in de winter van 1942 in Diever B aankwamen, hadden zwaar te lijden onder de kou. Aanvankelijk hadden ze geen andere taak dan het begaanbaar houden van de toegangsweg naar het kamp. Water moest met emmers uit de enige nog werkende kraan in de keuken worden gehaald. Omdat de waterleiding in de wasplaats lange tijd was afgesloten, dreigde een deel van de mannen te vervuilen. Na een bezoek van de kamparts werd er een douchecel gebouwd door de timmerman van het nabijgelegen Zorgvlied.^[5] Vanaf het voorjaar werkten de jonge mannen op de heide, de oudere mannen deden tuinierswerk.

In elk kamp verbleven maximaal 94 mannen tussen 18 en 65 jaar. Om de rust te bewaren, deed de bezetter vookomen, dat de kampen echt werkkampen waren. De mannen moesten onder leiding van de Rijksdienst voor de Werkverruiming heidegrond omspitten of wegen aanleggen, net als voor de oorlog. Het werk werd gecontroleerd door de Nederlandsche Heidemaatschappij, en ook in het kamp zelf hadden Nederlanders de leiding.^[2]

Begin 1942 hadden de kampbewoners nog vrij veel vrijheid. Ze organiseerden bonte avonden en mochten in het dorp rondlopen. In de loop van dat jaar werd het regime echter strenger en kregen ze minder te eten.^[2]

Een deel van de mannen werd op 20 juli 1942 naar kamp Westerbork gestuurd. Hun plaats werd ingenomen door een groep oudere mannen van veertig tot zestig jaar, die niet eerder waren opgeroepen.^[1]

In de nacht van vrijdag 2 oktober 1942, nota bene Grote Verzoendag, werd de rijkswerkkampen Diever A en Diever B door de Duitse bezetter en zijn Nederlandse handlangers ontruimd. De Joodse mannen werden gedwongen zo’n vijfentwintig kilometer te lopen naar doorgangskamp Westerbork.^[4] Op hetzelfde moment werden hun vrouwen en kinderen thuis opgepakt en eveneens naar Westerbork gebracht. ^[2]

Nadat de joodse arbeiders waren weggevoerd, was het kamp in gebruik bij de Nederlandse Arbeidsdienst (N.A.D.). De kampen dienden o.a. als Rijks Evacuatie Kamp voor mensen -voornamelijk vrouwen en kinderen- die uit Den Haag en Scheveningen werden geëvacueerd, vanwege de aanleg van kustverdedigingwerken door de Duitse bezetter.^[6]

Na de oorlog hebben de kampen nog korte tijd dienst gedaan als opvangkampen voor evacués en voor het interneren van NSB'ers. Ook werknemers van Organisation Todt werden er enige tijd gehuisvest.^[7]

Eind 1945 werden gebouwen van de rijkswerkkampen Diever A en Diever B door de Rijksgebouwendienst overgebracht naar Montfort in Limburg, waar ze in de loop der jaren gebruikt werden als werkkamp van de D.U.W. (Dienst Uitvoering Werken) in het kader van de wederopbouw van de Roerstreek, als vakantiekamp voor kinderen die in de oorlog lichamelijk getroffen waren, als douaneschool en na 1951 als huisvesting voor Ambonezen.^[6] De restanten van de kampen Diever A en B raakten in verval en zijn in de jaren 1950 gesloopt. Nu bevindt zich op de plaats van de kampen Diever A en B een camping.